Odpowiedź na krytykę Fariny wobec prac Behego: „Dewolucja”Czas czytania: 11 min

W niniejszym, ostatnim wpisie skupię się na komentarzach Fariny dotyczących książki Dewolucja¹. W trzech poprzednich artykułach² rozpocząłem serię czterech odpowiedzi na wideorecenzję trzech książek Michaela Behego³ przygotowaną przez youtubera Dave’a Farinę, znanego jako „Professor Dave”⁴.

Hemoglobina i C-Harlem

W Dewolucji Behe utrzymuje, że większość korzystnych mutacji ma charakter raczej szkodliwy niż konstruktywny, ponieważ istnieje znacznie więcej sposobów na uzyskanie przewagi ewolucyjnej przez zepsucie czegoś niż przez zbudowanie czegoś nowego. W filmie Fariny pada następujące stwierdzenie:

Gdyby Behe zadał sobie trud zapoznania się z niektórymi z najlepiej udokumentowanych przykładów zmian ewolucyjnych, wiedziałby, że tak nie jest. W istocie powinien wiedzieć, że to nonsens, już na podstawie przykładów, które sam opisywał w swoich innych pracach. Przykładowo, w Granicy ewolucji Behe opisuje allel hemoglobiny zwany HbC-Harlem, który – podobnie jak allel wywołujący anemię sierpowatą – zapewnia odporność na malarię, a przy tym, jak napisał Behe, „ma wszystkie zalety hemoglobiny sierpowatej, ale żadnej z jej śmiertelnie groźnych wad”⁵.

Ten „przykład zmiany ewolucyjnej” pokazuje jednak dokładnie coś przeciwnego do tego, co chciałby wykazać Farina. Jak wyjaśnia Behe w Granicy ewolucji: „Zespół wrodzonego przetrwania hemoglobiny płodowej (HPFH) jest już szeroko rozpowszechniony w Afryce, łagodząc problemy wywołane przez allel sierpowatości”⁶. Zaskakujące jest jednak to, że „Allel hemoglobiny C-Harlem, który powstaje bezpośrednio na podłożu allelu sierpowatości i może całkowicie zniwelować ujemne skutki tej mutacji, nie dotarł jeszcze do Afryki, gdzie mógłby zdziałać najwięcej dobrego”⁷. Wynika to z faktu, że przejście od prawidłowej hemoglobiny do hemoglobiny C-Harlem wymagałoby dwóch współzależnych mutacji, podczas gdy cecha sierpowatokrwinkowa wymaga tylko jednej. Prawdopodobieństwo wystąpienia cechy sierpowatokrwinkowej u dowolnego osobnika wynosi około jeden na sto milionów. Zakładając zatem liczebność populacji wynoszącą milion osób, należałoby oczekiwać, że pojawi się ona spontanicznie mniej więcej co sto pokoleń, co leży w zasięgu procesów ewolucyjnych. Z kolei prawdopodobieństwo jednoczesnego wystąpienia dwóch mutacji niezbędnych do powstania hemoglobiny C-Harlem wynosi jeden na 10¹⁶. Jak podsumowuje Behe: „Aby ta konkretna mutacja mogła się pojawić – przy założeniu, że czas pokolenia wynosi 10 lat, a populacja liczy milion ludzi – musiałoby minąć jakieś 100 miliardów lat, czyli więcej niż trwa Wszechświat”⁸. Niemniej hemoglobina C-Harlem rzeczywiście powstała i po raz pierwszy została udokumentowana stosunkowo niedawno w Nowym Jorku⁹. Stało się tak jednak dlatego, że wyjściowa cecha sierpowatokrwinkowa sama w sobie była już adaptacyjna, ponieważ zapewniała odporność na pasożyta wywołującego malarię. Dobór naturalny może więc najpierw zachować cechę sierpowatokrwinkową – wymagającą tylko jednej mutacji – a następnie doprowadzić do pojawienia się drugiej mutacji (bazującej na pierwszej) i w ten sposób dać początek wariantowi C-Harlem, który zapewnia jeszcze większą korzyść. Wygląda na to, że pan Farina nie przeanalizował tego przykładu zbyt uważnie.

Cit+ u E. coli

Jako drugi przykład Farina wskazuje:

[Dr Behe] opisuje również wspomnianą cechę Cit+ u bakterii E. coli z eksperymentu LTEE [długoterminowego eksperymentu ewolucyjnego Richarda Lenskiego], polegającą na uzyskaniu nowej zdolności metabolicznej bez zaburzania jakichkolwiek istniejących szlaków metabolicznych, tym samym dosłownie obalając własne twierdzenia, czego jednak nie chce przyznać¹⁰.

Omówiłem już ten przykład, więc nie będę dłużej rozwodził się nad tą kwestią¹¹. Dość powiedzieć, że Behe szczegółowo omawia prace Lenskiego w rozdziale siódmym Dewolucji, podczas gdy Farina w ogóle nie odnosi się do tego, co Behe napisał na temat długoterminowego eksperymentu ewolucyjnego.

Powstawanie genów de novo

Kolejny zarzut wysunięty w filmie Fariny brzmi:

Jak zapewne zaczynacie już dostrzegać, kreacjoniści [sic] mają sadystyczną obsesję na punkcie ukazywania ewolucji jako siły niszczycielskiej. Aby to uczynić, muszą ignorować długą i wciąż rosnącą listę zupełnie nowych genów, które szybko ewoluują wszędzie tam, gdzie tylko spojrzymy. Istnieje wiele prac, takich jak ta, poświęconych zagadnieniu genów de novo. Są to nowe geny, które powstają, gdy w pobliżu wcześniej niekodujących odcinków DNA pojawiają się promotory, wskutek czego wcześniej nieulegający ekspresji odcinek DNA zaczyna kodować białko, a następnie zostaje utrwalony przez dobór naturalny. Mamy więc odcinek DNA, który wcześniej nie był genem, a teraz nim jest. Mamy nowe geny. Kiedyś sądziliśmy, że jest to zjawisko rzadko występujące, lecz gdy tylko nauczyliśmy się, jak szukać tych nowych genów – identyfikując sekwencje kodujące białka, podczas gdy odpowiadające im sekwencje u najbliżej spokrewnionych gatunków nie kodują białek – zaczęliśmy znajdować je wszędzie¹².

Stephen Branden Van Oss i Anne-Ruxandra Carvunis, autorzy cytowanego przez Farinę artykułu, zauważają (co jest częste w pracach przeglądowych poświęconych tej tematyce), że przez długi czas „panowało powszechne przekonanie, iż praktycznie wszystkie geny wywodzą się z genów przodków. François Jacob w słynnym eseju z 1977 roku stwierdził¹³, że »prawdopodobieństwo, iż funkcjonalne białko pojawi się de novo wskutek przypadkowego połączenia aminokwasów, jest praktycznie zerowe«”¹⁴. Jednak „choć powstawanie genów de novo uważano niegdyś za zdarzenie wysoce nieprawdopodobne, opisano już kilka jednoznacznych przykładów tego zjawiska”¹⁵. Innymi słowy, choć niegdyś sądzono, że powstawanie zasadniczo nowych genów z sekwencji niekodujących jest w zasadzie niemożliwe, to fakt, że obserwujemy ogromną liczbę genów o ograniczonym zasięgu taksonomicznym, zamiast być traktowany jako świadectwo obalające przewidywanie teorii ewolucji, jest uznawany za świadectwo tego, że geny de novo mogą jednak stosunkowo łatwo powstawać w toku ewolucji. Co znamienne, teorię ewolucji traktuje się tak, jak gdyby była całkowicie niewrażliwa na dane, które mogłyby jej przeczyć.

Co więcej, chociaż niektóre przykłady genów o ograniczonym zasięgu taksonomicznym wykazują podobieństwo do niekodujących odcinków DNA u spokrewnionych gatunków, w większości przypadków tak nie jest. Ponadto nie istnieje żaden przekonujący mechanistyczny scenariusz, zgodnie z którym niekodujący DNA mógłby zostać przekształcony w geny kodujące białka zdolne od razu pełnić określoną funkcję.

Niedźwiedzie polarne

Według Fariny:

Być może najlepszym świadectwem na to, że treści Dewolucji są nonsensem, jest fakt, że Behe musiał po prostu skłamać, aby bronić tej książki. Omawiając sposób, w jaki Behe potraktował udokumentowane przystosowania niedźwiedzi polarnych, dr Nathan Lents zwrócił uwagę, że Behe nierzetelnie przedstawił wyniki cytowanej przez siebie pracy, twierdząc, iż niemal wszystkie przystosowania niedźwiedzi polarnych do klimatu arktycznego są w jakiś sposób szkodliwe. W odpowiedzi Behe przedstawił pochodzącą z tej pracy tabelę, z której wynikało, że wszystkie udokumentowane mutacje są albo „potencjalnie szkodliwe”, albo „prawdopodobnie szkodliwe”. Musiał jednak sądzić, że nikt tego nie sprawdzi, ponieważ dr Lents wykazał, że Behe po cichu pominął dwie kolumny oraz wiele wierszy, a pominięte dane – co nie jest zaskoczeniem – przedstawiają zupełnie inny obraz sytuacji […] Oprócz dwóch przywróconych kolumn spójrzcie tylko na wszystkie te wiersze oznaczone jako „łagodne”, czyli nieszkodliwe. Przecież to dokładne przeciwieństwo tego, co twierdzi Behe, prawda?¹⁶

Te twierdzenia Fariny zostały już odparte¹⁷. Krótko mówiąc, Behe nigdzie nie zaprzecza, że neutralne, nieadaptacyjne mutacje są w ewolucji zjawiskiem powszechnym. Jego teza brzmi raczej tak, że zdecydowana większość mutacji podlegających pozytywnemu doborowi ma charakter uszkadzający, ponieważ istnieje znacznie więcej sposobów, by organizm uzyskał przewagę przez zepsucie czegoś, niż dzięki zbudowaniu czegoś nowego. W Dewolucji Behe twierdził, że „Szacuje się, że od 65 do 83 procent użytecznych, pozytywnie wyselekcjonowanych genów posiadało przynajmniej jedną szkodliwą mutację”¹⁸. Biorąc pod uwagę, że cytowana przez Behego pełna tabela z artykułu Liu i współautorów liczy około 47 wierszy i 8 kolumn, bardziej zasadne było przytoczenie jedynie tej części tabeli, która miała istotne znaczenie dla poparcia jego argumentacji. Nie ma w tym nic nieuczciwego. Behe pominął w tabeli dane uzyskane za pomocą algorytmu HVar (przedstawiając jedynie wyniki algorytmu HDiv), a także opuścił te przypadki, w których algorytm HDiv przewidywał, że mutacja jest nieszkodliwa. Miało to służyć wykazaniu czytelnikom, że w przypadku nawet 14 z 17 badanych genów, czyli 83 procent, występowała mutacja oceniona jako „prawdopodobnie szkodliwa” lub „potencjalnie szkodliwa”. Przypadki, w których nie przewidywano szkodliwego wpływu mutacji (czyli te sklasyfikowane jako nieszkodliwe), nie przeczą tezie Behego, ponieważ nigdy nie zaprzeczał, że wiele mutacji jest nieszkodliwych. W rzeczywistości znaczna większość mutacji jest nieszkodliwa (np. nukleotyd w trzeciej pozycji kodonu może zostać zastąpiony bez zmiany sekwencji aminokwasowej). Teza Behego brzmi jednak tak, że zdecydowana większość mutacji adaptacyjnych (które stanowią mniejszość wszystkich mutacji) ma charakter destrukcyjny, a nie konstruktywny. W tabeli nie ma niczego, co obalałoby lub podważało tę tezę.

Wnioski

Film Fariny będący polemiką z pracami Behego w wielu miejscach zniekształca stanowisko Behego. Co więcej, Farina błędnie interpretuje kilka cytowanych przez siebie artykułów, nie rozumiejąc, w jaki sposób odnoszą się one do wysuwanej przez Behego krytyki teorii ewolucji.  W jego materiale wideo niewiele jest też nowych spostrzeżeń. Znaczna część zarzutów pod adresem Behego była już wcześniej formułowana przez innych i szczegółowo omawiana gdzie indziej. Krótko mówiąc, pomimo zarozumialstwa i protekcjonalnego sposobu bycia, panu Farinie nie udaje się sformułować wiarygodnej krytyki twierdzeń doktora Behego.

Jonathan McLatchie

Oryginał: Answering Farina on Behe’s Work: Darwin Devolves, „Science & Culture Today” 2023, June 28 [dostęp: 9 X 2026].

Przekład z języka angielskiego: Adam Bechyne

Źródło zdjęcia: Pixabay

Ostatnia aktualizacja strony: 9.10.2026

Chcesz wiedzieć więcej o poglądach Michaela Behego na temat dewolucji? Zapraszamy do lektury książki Dewolucja.

Książka dostępna w księgarni Fundacji En Arche.

Literatura: