Rozmowa z dr. Michaelem Egnorem. Cz. 3: Doświadczenia bliskie śmierci i ratowanie kulturyCzas czytania: 10 min

The Immortal Mind¹ [Nieśmiertelny umysł] to nowa książka autorstwa neurochirurga Michaela Egnora oraz pisarki naukowej Denyse O’Leary. Publikacja ta rzuca wyzwanie kilku niepotwierdzonym dogmatom, które zdominowały środowiska naukowe oraz popularne media. W szczególności materializmowi, według którego umysł, duch i dusza są jedynie iluzjami, a my jesteśmy wyłącznie maszynami zbudowanymi z mięsa. Dosłownie połknąłem tę książkę, po czym przeprowadziłem rozmowę z doktorem Egnorem. Odpowiedzi okazały się na tyle interesujące i są tak obszerne, że postanowiłem podzielić wywiad na trzy części. Części pierwsza² i druga³ już się ukazały.

John Zmirak: W waszej książce zgłębiacie sferę doświadczeń bliskich śmierci. Wskazujecie, że być może stanowią one najsilniejszy argument przeciwko materializmowi. W jaki sposób podważają one materializm?

Michael Egnor: Doświadczenia bliskie śmierci (near-death experiences) to temat złożony i obszerny. Tego rodzaju bądź podobne przeżycia stały się udziałem dziesiątek milionów ludzi. Szacuje się, że co najmniej 1 na 20 żyjących współcześnie Amerykanów miał lub będzie miał doświadczenie bliskie śmierci – to ponad 16 milionów osób. W około 20% owych przypadków łączyło się to (lub będzie się łączyć) z doświadczeniem poza ciałem, podczas którego ludzie w trakcie zatrzymania pracy serca wyraźnie widzieli, co działo się wokół nich, podróżowali tunelem, ujrzeli niebo…. Wiele z tych doświadczeń można zweryfikować – ludzie widzą rzeczy, które mogą zostać sprawdzone i są prawdziwe.

Najsłynniejszym i najbardziej niezwykłym przypadkiem potwierdzonego doświadczenia bliskiego śmierci jest historia Pam Reynolds. W 1991 roku kobieta przeszła operację tętniaka mózgu. Aby chirurg mógł go zoperować, konieczne było wprowadzenie pacjentki w stan hipotermii głębokiej (lekarze schłodzili jej ciało, zatrzymali akcję serca i odprowadzili krew z mózgu). Podczas zabiegu kobieta była klinicznie martwa, a jej mózg nie wykazywał żadnej aktywności. Potwierdziły to skrupulatne pomiary medyczne. Kiedy jej tętniak był już zaklipsowany, lekarze ogrzali ciało pacjentki, przywrócili pracę serca oraz krążenie krwi.

Po operacji opowiadała, że gdy jej serce się zatrzymało, „wyskoczyła” z ciała, uniosła się do sufitu i obserwowała pracę lekarzy. Następnie odbyła podróż długim tunelem, którym dotarła do pięknego miejsca. Tam ujrzała zmarłych członków własnej rodziny. Krewni ucieszyli się na jej widok, powiedzieli jej jednak, że musi wrócić do żywych, aby móc wychować swoje dzieci. Ze szczegółami opisała zespołowi chirurgicznemu swoje doświadczenie z czasu, kiedy jej funkcje życiowe były zatrzymane. Dokładnie zrelacjonowała rozmowy prowadzone przez chirurgów i pielęgniarki, opisała ich działania, a nawet wspomniała o muzyce, która wówczas leciała w sali operacyjnej!

Nie wszystkie doświadczenia bliskie śmierci są tak dramatyczne i tak dobrze udokumentowane jak przypadek Pam Reynolds. W literaturze medycznej można jednak znaleźć setki zweryfikowanych przykładów. Kiedy rozmawiam o tego typu doświadczeniach z materialistami, proponuję im coś, co nazywam „wyzwaniem Pam Reynolds”. Istnieją cztery cechy doświadczenia bliskiego śmierci, które przypadek Pam Reynolds doskonale ilustruje, a które materialiści muszą wytłumaczyć:

1. Wiele doświadczeń bliskich śmierci jest niezwykle wyrazistych i spójnych. Składają się na nie zaskakująco szczegółowe wizje, retrospekcje życia itd. To zupełnie inna sytuacja niż w przypadku, gdy ludzki mózg umiera wskutek braku dopływu krwi i tlenu.
2. Wiele doświadczeń bliskich śmierci wiąże się z opuszczeniem ciała. Pacjenci obserwują wówczas, co dzieje się w sali, w której się znajdują. W stanie śmierci klinicznej widzą rzeczy, których fizycznie nie mogliby zobaczyć.
3. O ile wiem, w literaturze medycznej nigdy nie przedstawiono przypadku, kiedy osoba doświadczająca stanu bliskiego śmierci spotkała po drugiej stronie tunelu żyjących krewnych czy też przyjaciół. Pacjenci ci widzą wyłącznie zmarłych, czasem tych, o których śmierci wcześniej nie wiedzieli.
4. Doświadczenia bliskie śmierci odmieniają życie i zmieniają ludzi. Wiele osób całkowicie wyzbywa się strachu przed śmiercią.

Świadectwa te pokazują, że dusza potrafi przetrwać śmierć. Wciąż jednak wiele pytań pozostaje bez odpowiedzi. Czy oznacza to, że dusza jest wieczna, czy też istnieje jeszcze tylko przez pewien czas? Dlaczego doświadczenia bliskie śmierci nie korespondują wyraźniej z chrześcijańskimi czy pochodzącymi z innych religii opisami życia po śmierci? Nie wszyscy mający tego typu doświadczenia widzą Jezusa, anioły itp. Doświadczenia bliskie śmierci z pewnością wskazują na życie duszy po śmierci, ale rodzą także głębokie pytania teologiczne.

Materialiści przeczą sami sobie

J.Z.: W filozoficznej części książki pokazujecie, jak upadają wszystkie zaproponowane przez materialistów teorie mające wyjaśnić ludzką racjonalność i subiektywizm. Idee te okazują się niespójne, same sobie przeczą lub stają się tautologiami.

M.E.: Istnieje kilka cech charakteryzujących racjonalne myślenie. I niemożliwe jest, by zostały one wygenerowane przez mózg. Należą do nich:

Precyzja: jesteśmy zdolni do precyzyjnego rozumowania. Potrafimy wyobrazić sobie idealnie prostą linię (najkrótszą odległość pomiędzy dwoma punktami), precyzyjną definicję trójkąta (zamkniętej figury płaskiej o trzech prostych bokach i sumie kątów wewnętrznych wynoszącej dokładnie 180 stopni), doskonały okrąg (zbiór punktów na płaszczyźnie, które znajdują się w tej samej odległości od środka okręgu) itd. Paradoksalnie jesteśmy w stanie pojąć taką precyzję, mimo że żaden materialny stan mózgu nie może być idealny (ze względu na zasadę nieoznaczoności Heisenberga).

Nieskończoność: potrafimy kontemplować nieskończoność i wykonywać nawet działania matematyczne na nieskończonych zbiorach, pomimo że stany naszego mózgu mają charakter skończony.

Logika kontra fizyka: relacje łączące idee są logiczne, a relacje pomiędzy różnymi stanami mózgu mają charakter fizyczny. Logika i fizyka nie pokrywają się ontologicznie. W jaki sposób rozumowanie i logika rodzą się z substancji chemicznych i protoplazmy?

Prostota: metafizycznie dusza jest jednością. Oznacza to, że nie może zostać podzielona na niezależne od siebie części. Mózg zaś może zostać podzielony. A zatem mózg nie stanowi wyjaśnienia dla umysłu.

Samoobalenie: materialistyczne twierdzenie o tym, że umysł jest całkowicie materialny, samo się obala. Gdybyśmy byli zbudowanymi z mięsa maszynami, jaki mielibyśmy powód, żeby liczyć się z opinią „mięsa”? Stany obiektów fizycznych, takich jak mózg, nie są uzasadnieniami czy twierdzeniami, po co więc się nimi przejmować?

Materialiści twierdzą, że są zbudowanymi z mięsa maszynami i zaprzeczają realności rozumu.

Koledzy z branży

J.Z.: Jak na waszą książkę i jej przesłanie reagują koledzy – specjaliści?

M.E.: Neurochirurdzy i neuronaukowcy z mojego otoczenia zawsze byli przyjaźni i odnosili się z szacunkiem do moich poglądów. Ogólnie zachowują się jednak z rezerwą i nie wypowiadają się na te tematy. Warto zauważyć, że ludzie, z którymi pracuję – studenci, pielęgniarki, przyjaciele, rodzina – zwykle bardzo mnie wspierają. Często zdarza się, że moi współpracownicy z sali operacyjnej, z kliniki, a nawet pacjenci dzielą się wrażeniami po przeczytaniu naszej książki. Są wdzięczni, że mówimy publicznie o prawdzie związanej z duszą.

Wpływ na kulturę

J.Z.: Jak wpłynęło na ciebie uznanie świadectw potwierdzających istnienie niezależnej od ciała, nieśmiertelnej duszy? Jak te świadectwa mogłyby wpłynąć na kulturę?

M.E.: Świadectwa potwierdzające niematerialność i nieśmiertelność duszy wzmocniły moją wiarę chrześcijańską. Od zawsze miałem tendencje do patrzenia na świat z punktu widzenia naukowca. Muszę przyznać, że ogromnie satysfakcjonująca jest świadomość, iż prawda jednoczy. Wiara i rozum są ze sobą powiązane. Nie jest to stronnicze podejście. Jak wykazaliśmy w naszej książce, chociaż niematerialność i nieśmiertelność ludzkiej duszy to fundament naszej wiary, to jednak są to też wnioski współczesnej neuronauki. Moja wiara chrześcijańska nauczyła mnie tego samego co doświadczenie, które zdobyłem jako neurochirurg i naukowiec. Dla mnie jest to niezwykłe. Znamienici teologowie – św. Tomasz z Akwinu, św. Bonawentura i inni – wyprzedzali neuronaukę XXI wieku. Niematerialność ludzkiej duszy jest zarówno prawdą wiary, jak i prawdą nauki.

Nieśmiertelność duszy ludzkiej można uzasadnić na dwa sposoby. Po pierwsze, doświadczenia bliskie śmierci potwierdzają istnienie duszy po śmierci. Po drugie, niematerialna natura duszy oznacza, że dusza nie może umrzeć w sposób, w jaki umierają nasze ciała. Niematerialna dusza nie podlega biologicznemu rozkładowi. Z natury rzeczy jesteśmy nieśmiertelni. Zostaliśmy stworzeni przez Boga, żeby żyć wiecznie.

Uznanie niematerialności i nieśmiertelności ludzkiej duszy ma dla naszej kultury ogromne znaczenie. Mamy rzeczywiście wolną wolę, prawdziwy rozum. Istoty ludzkie są stworzeniami posiadającymi niematerialne dusze i zasługują na szacunek i miłość. Wzięcie sobie tej prawdy do serca odmieni naszą kulturę.

Wierzę, że ateizm i materializm tracą na popularności. Wierzę, że nowy ateizm oraz materializm nigdy nie stanowiły wiarygodnej metafizycznej czy też naukowej perspektywy. Są puste. Ich celem było zdyskredytowanie chrześcijańskiego rozumienia przyrody i człowieka. Przetarcie szlaku pogaństwu, które jest niezwykle szkodliwym ruchem zdobywającym coraz większe uznanie na Zachodzie.

Aborcja i kastracja, okaleczanie narządów płciowych psychicznie chorych dzieci, uwodzenie dzieci w szkołach, czytanie przedszkolakom bajek przez drag queens, jak również tzw. wspomagane samobójstwa oraz eutanazja dla przygnębionych ludzi, szerząca się pornografia i perwersje seksualne, a także wszechobecny moralny relatywizm, które dręczą naszą kulturę… To wszystko są znamiona pogaństwa. W przeciwieństwie do ateizmu czy materializmu, pogaństwo stanowi religijną alternatywę, która przemawia do miliardów ludzi i w istocie jest w pewnym sensie naturalną religią człowieka. To właśnie pogaństwo, a nie ateizm czy materializm, zostało niegdyś wyparte przez chrześcijaństwo. Niestety, teraz powraca.

Wiara chrześcijańska oraz naukowe świadectwa pomagają w uwolnieniu naszej kultury od ateistycznego materializmu. Nie zapominajmy o tym, że ta bitwa wciąż trwa. Stajemy w obliczu złowrogiej siły – pogaństwa. To wymaga, aby nowi święci dołączyli do walki, która będzie trwała aż do powrotu naszego Pana.

Jestem bardzo zaniepokojony pogaństwem, które wyraźnie zyskuje na popularności w naszej kulturze. Wierzę, że materializm i ateizm nigdy nie miały potencjału trwałych filozofii – nigdy nie były rzeczywistą metodą poznania człowieka i natury. Są one intelektualnie i moralnie puste. Materializm i ateizm miały zdyskredytować chrześcijaństwo, a utorowały drogę pogaństwu, które stanowi ogromne zagrożenie dla zachodniej cywilizacji.

John Zmirak, Michael Egnor

Oryginał: Conversation with Dr. Egnor: Near-Death Experiences and Saving the Culture, „Science & Culture Today” 2025, September 4 [dostęp: 3 VI 2026].

Przekład z języka angielskiego: Anna Wójcik, Jacek Uglik

Źródło zdjęcia: Pixabay

Ostatnia aktualizacja strony: 3.6.2026

Literatura: