Od czasu opublikowania naszej ostatniej serii tekstów na temat różnic genetycznych między człowiekiem a szympansem otrzymaliśmy wiele przychylnych komentarzy od biologów1. Jeden z nich uprzejmie zwrócił moją uwagę na fragment załączonych do (opublikowanego w „Nature”) artykułu Yoo i współpracowników „Danych uzupełniających”, który wcześniej mi umknął2. W tej sekcji zastosowano nowatorską metodę porównywania genomów, używając pakietu oprogramowania o nazwie Progressive Cactus. I okazuje się, że ta metoda wskazuje na procentową różnicę genetyczną między człowiekiem a szympansem bardzo zbliżoną do tej, o której wcześniej informowaliśmy3.
Jak już była mowa, przełomowe opracowanie opublikowane w „Nature” przedstawia dane wskazujące, że między genomem ludzkim a genomem szympansa istnieje różnica od 14,0 do 14,9% – znacznie większa niż statystyczny 1%, o którym zwykle się słyszy4. Obliczyliśmy te wartości, sumując „rozbieżności wynikające z luk” oraz „warianty pojedynczego nukleotydu” – i zauważyliśmy, że wartość 14,9% jest najbardziej wiarygodna, ponieważ pokazuje, jaka część genomu człowieka różni się od genomu szympansa (znaczna część tych różnic dotyczy powtarzalnego DNA, ale mamy solidne podstawy, by sądzić, że ten powtarzalny DNA również pełni istotne funkcje)5.
Uświadomiłem sobie, że autorzy użyli również metody dopasowania Progressive Cactus, aby porównać haploidalne (tj. zestaw pojedynczych, niesparowanych chromosomów) i autosomalne (tj. chromosomów niezwiązanych z płcią) chromosomy u ludzi i małp człekokształtnych, a także przeprowadzili diploidalne (tj. obejmujące pełny zestaw sparowanych chromosomów) porównanie autosomów tych samych organizmów. Porównania autosomalne oczywiście uwzględniają podobieństwa i różnice w przeważającej części genomu – czyli w całym genomie z wyjątkiem chromosomów płciowych. Następnie jednak zastosowali metodę Progressive Cactus do porównania jedynie chromosomów płciowych X i Y u ludzi z chromosomami X i Y u małp człekokształtnych.
Porównanie autosomów
Mówiąc wprost, dopasowania haploidalnych autosomów wskazują, że zaledwie 91,47% genomu szympansa można dopasować do genomu ludzkiego – a co ważniejsze, tylko 84,95% nukleotydów w genomie szympansa miało pełną zgodność z genomem człowieka. Zasadniczo oznacza to więc haploidalną różnicę genomową wynoszącą 15,05% między ludźmi a szympansami.
Gdy zaś przeprowadzono analizę dopasowania diploidalnego – obejmującą pełen zestaw chromosomów autosomalnych w genomach – różnica między człowiekiem a szympansem wzrosła do 16,11%, ponieważ tylko 83,89% nukleotydów w diploidalnym genomie autosomalnym szympansa wykazywało pełną zgodność z genomem ludzkim.
Wyniki te są bardzo zbliżone do wspomnianej wcześniej genetycznej różnicy między człowiekiem a szympansem, wynoszącej około 14,9%, którą obliczono poprzez zsumowanie „rozbieżności wynikającej z luk” oraz „wariantów pojedynczego nukleotydu”. Gdy różne metody prowadzą do podobnych wyników, pozwala to utwierdzić się w przekonaniu, że uzyskane wartości są prawidłowe.
Porozmawiajmy o chromosomach płciowych
Dotychczas mówiliśmy o porównaniach autosomów. A co z chromosomami płciowymi X i Y? W ramach dopasowania diploidalnego metodą Progressive Cactus zaledwie 79,88% nukleotydów w chromosomie X szympansa wykazało pełną zgodność z chromosomem X człowieka. Oznacza to różnicę na poziomie 20,12%!
Jednakże różnice między ludzkim a szympansim chromosomem Y przyćmiły wszystkie pozostałe. Zgodnie z tą metodą (ponownie w ujęciu diploidalnym) dopasowanie wykazało, że zaledwie 4,32% nukleotydów w chromosomie Y szympansa miało pełną zgodność z chromosomem Y człowieka. To nie pomyłka – to różnica wynosząca 95,68%!
Od dawna wiadomo, że chromosomy Y człowieka i szympansa bardzo się różnią, więc wskazany procent nie jest aż tak zaskakujący6. Ale nigdy wcześniej nie spotkałem się z raportem wskazującym na tak ogromne rozbieżności. Można śmiało stwierdzić, że chromosomy Y człowieka i szympansa są skrajnie odmienne.
Po raz kolejny ukryte w sekcji „Dane uzupełniające”
Po raz kolejny wszystkie te fascynujące odkrycia zostały głęboko ukryte w liczącej 174 strony sekcji „Dane uzupełniające”. Musiałem przewijać strony niezrozumiałego kodu komputerowego i hermetycznego żargonu technicznego, aby znaleźć tabele III.19 i III.20, w których przedstawiono interesujące informacje.
Nie jest niczym niezwykłym, że pliki z tymi danymi są wypełnione trudnym do odczytania językiem technicznym, nic więc dziwnego, że interpretacja danych była niełatwa. Wszystko to jednak ponownie nasuwa pytanie: dlaczego autorzy nie mogli przedstawić przełomowego odkrycia w jasny, zrozumiały sposób w tekście głównym i/lub artykule wyjaśniającym, aby zarówno społeczeństwo, jak i uczeni mogli się z nimi łatwo zapoznać?
To nie my jako pierwsi powinniśmy nagłaśniać tę sprawę, która jest tak ważna z naukowego, filozoficznego i kulturowego punktu widzenia. Musieliśmy to jednak zrobić, ponieważ z jakiegoś powodu redakcja „Nature” tego nie uczyniła.
Jest jeszcze wiele do zrobienia
Jak wynika z omawianej publikacji w „Nature”, zastosowanie wielu metod analizy genomu wskazuje, że różnice między genomem człowieka a genomem szympansa wynoszą około 15%. Zbieżność wyników uzyskanych różnymi metodami pozwala z dużym prawdopodobieństwem uznać te dane za wiarygodne. Należy jednak pamiętać, że wartość ta odnosi się wyłącznie do autosomów – w przypadku chromosomów płciowych różnice okazują się jeszcze większe.
Dodatkowo, w przedstawionym w sekcji „Danych uzupełniających” dopasowaniu, przeprowadzonym metodą Progressive Cactus, genom ludzki zawsze był używany jako genom docelowy, a genom szympansa jako genom zapytania, co oznacza, że sprawdzano jedynie, jaka część genomu szympansa pasuje do genomu ludzkiego, nie podając, jak duża część genomu ludzkiego jest podobna do genomu szympansa. W danych uzyskanych na podstawie porównań genomów, które wcześniej przytaczaliśmy na podstawie artykułu z „Nature”, różnice genomu ludzkiego w stosunku do genomów małp człekokształtnych były zazwyczaj nieco większe niż różnice genomów małp człekokształtnych w porównaniu z genomem ludzkim. Byłoby niezwykle interesujące zobaczyć, jaki procent genomu ludzkiego jest podobny do genomu szympansa przy użyciu metody Progressive Cactus – można przypuszczać, że któryś z naukowców zechce taką analizę opublikować. Różnice mogą okazać się jeszcze większe.
Należy mieć nadzieję, że gdy taka analiza zostanie przeprowadzona, jej wyniki będą przedstawione opinii publicznej w jasny sposób, a nie ukryte za zasłoną hermetycznego języka naukowego głęboko w sekcji „Dane uzupełniające”.
Casey Luskin
Oryginał: Additional Method of Analysis Confirms Human-Chimp Genomes Are About 15 Percent Different, „Science & Culture Today” 2025, May 27 [dostęp: 30 I 2026].
Przekład z języka angielskiego: Adam Bechyne
Źródło zdjęcia: Pixabay
Ostatnia aktualizacja strony: 30.1.2026
Przypisy
- Por. 1 Percent Myth, „Science & Culture Today” [dostęp: 27 I 2026].
- Por. D. Yoo et al., Complete Sequencing of Ape Genomes [Supplementary Information] [dostęp: 27 VIII 2025]; ciż, Complete Sequencing of Ape Genomes, „Nature” 2025, Vol. 641, No. 8062, s. 401–418, https://doi.org/10.1038/s41586-025-08816-3.
- Progressive Cactus to zaawansowana metoda (i oprogramowanie) do wielokrotnego porównywania genomów. Jest to jedno z najdokładniejszych narzędzi bioinformatycznych tego typu, szczególnie przydatne przy analizie genomów różnych gatunków. Ta metoda została opracowana przez zespół badaczy z University of California. Więcej na ten temat por. J. Armstrong et al., Progressive Cactus is a Multiple-Genome Aligner for the Thousand-Genome Era, „Nature” 2020, Vol. 587, No. 7833, s. 246–251, https://doi.org/10.1038/s41586-020-2871-y (przyp. tłum.).
- Por. 1 Percent Myth.
- Por. C. Luskin, Funkcjonalny DNA źródłem różnic genetycznych między ludźmi a szympansami, tłum. A. Bechyne, „W Poszukiwaniu Projektu” 2026, 16 stycznia [dostęp: 27 I 2026].
- Por. C. Luskin, Recent Genetic Research Shows Chimps More Distant From Humans, Neanderthals Closer, „Science & Culture Today” 2010, April 29 [dostęp: 27 I 2026].
Literatura:
1. 1 Percent Myth, „Science & Culture Today”, https://scienceandculture.com/tag/1-percent-myth [dostęp: 27 I 2026].
2. Armstrong J. et al., Progressive Cactus is a Multiple-Genome Aligner for the Thousand-Genome Era, „Nature” 2020, Vol. 587, No. 7833, s. 246–251, https://doi.org/10.1038/s41586-020-2871-y.
3. Luskin C., Recent Genetic Research Shows Chimps More Distant From Humans, Neanderthals Closer, „Science & Culture Today” 2010, April 29 [dostęp: 27 I 2026].
4. Luskin C., Funkcjonalny DNA źródłem różnic genetycznych między ludźmi a szympansami, tłum. A. Bechyne, „W Poszukiwaniu Projektu” 2026, 16 stycznia [dostęp: 27 I 2026].
5. Yoo D. et al., Complete Sequencing of Ape Genomes, „Nature” 2025, Vol. 641, No. 8062, s. 401–418, https://doi.org/10.1038/s41586-025-08816-3.
6. Yoo D. et al., Complete Sequencing of Ape Genomes [Supplementary Information] [dostęp: 27 I 2026].