Niezwykłe oczy trylobitów. Zaawansowana konstrukcja sprzed setek milionów latCzas czytania: 3 min

Trylobity – wymarłe zwierzęta morskie, które po raz pierwszy pojawiły się w warstwach skalnych z okresu kambru – sunęły po dnach pradawnych oceanów. Zazwyczaj w procesie fosylizacji zachowują się jedynie ich twarde egzoszkielety, przez co pozostaje niewiele śladów delikatnych struktur, takich jak narządy zmysłów. Jednak u wyjątkowo dobrze zachowanego okazu Aulacopleura koninckii, gatunku trylobita, odkryto oko złożone – uderzająco podobne do oczu współczesnych owadów i skorupiaków.

W badaniu opublikowanym na łamach czasopisma „Nature” Brigitte Schoenemann – główna autorka pracy – i jej zespół opisali oko tego trylobita jako „w pełni współczesny typ układu wzrokowego”, podobny do oczu współcześnie żyjących pszczół, ważek i skorupiaków prowadzących dzienny tryb życia. Jak zauważyli naukowcy:

[…] ten paleozoiczny trylobit w zasadzie charakteryzował się w pełni współcze-snym typem układu wzrokowego – miał oko złożone porównywalne z oczami współczesnych pszczół, ważek i wielu skorupiaków prowadzących dzienny tryb życia. To przykład wyjątkowo dobrego zachowania skamieniałości. Mamy na-dzieję, że niniejsza praca stanie się punktem wyjścia do dalszych badań mate-riału kopalnego i pozwoli pogłębić wiedzę o ewolucji widzenia¹.

Bardzo współczesne oko

Wyjątkowo dobrze zachowane skamieniałości pozwoliły badaczom zidentyfikować cechy apozycyjnego oka złożonego – typu narządu wzroku występującego u współczesnych stawonogów, takich jak krewetki, homary i świerszcze. Apozycyjne oko złożone dzieli pole widzenia na tysiące maleńkich segmentów, z których każdy jest przetwarzany przez omatidium (pojedynczą jednostkę strukturalną tworzącą oko złożone stawonoga). Tak powstaje rozległy obraz mozaikowy o dużej wrażliwości na ruch. Chociaż przyjmuje się, że oczy złożone mają mniejszą rozdzielczość niż ludzkie, to zapewniają pole widzenia obejmujące niemal 360°, pozwalają szybciej przetwarzać zmiany w obrazie, a u niektórych gatunków także wykrywać światło spolaryzowane i ultrafioletowe. Dzięki tym zdolnościom stawonogi mogą rozpoznawać wzory oraz orientować się i poruszać w terenie w sposób, na jaki nie pozwala ludzki wzrok.

Naukowcy badający oko Aulacopleura koninckii, w którym zachowały się również struktury tkanek miękkich, odkryli, że jest ono typem oka złożonego o zaskakująco współczesnej budowie. Czy odkrycie to sugeruje – jak stwierdzili autorzy – że zasady widzenia złożonego ukształtowały się niemal pół miliarda lat temu? Oznaczałoby to, że tak złożone układy wzrokowe wykształciły się w kambrze w geologicznie bardzo krótkim czasie. Geologicznie nagłe pojawienie się tego narządu podważa obecny stan wiedzy, ponieważ świadectwa na to, że losowe mutacje i dobór naturalny dysponują twórczym potencjałem pozwalającym wytworzyć tak skomplikowane struktury w tak krótkim geologicznie czasie, pozostają ograniczone i stanowią przedmiot debaty. Odkrycie tak zaawansowanego typu aparatu wzrokowego u pradawnego organizmu stanowi kolejne wyzwanie dla standardowej narracji ewolucjonistycznej o pochodzeniu wzroku.

Więcej informacji na temat eksplozji kambryjskiej i jej znaczenia można znaleźć w książce Wątpliwość Darwina².

Emily Reeves

Oryginał: Ancient Eyes, Modern Design: The Remarkable Vision of Trilobites, „Science & Culture Today” 2025, October 23 [dostęp: 21 VIII 2026].

Przekład z języka angielskiego: Adam Bechyne

Źródło zdjęcia: Pixabay

Ostatnia aktualizacja strony: 21.8.2026

Chcesz wiedzieć więcej o eksplozji kambryjskiej? Zapraszamy do lektury wspomnianej przez Reeves książki Wątpliwość Darwina.

Książka dostępna w księgarni Fundacji En Arche.