Od Redakcji: W zeszłym tygodniu doktor Casey Luskin „ujawnił” sensacyjną informację, że zgodnie z danymi opublikowanymi w nowym artykule w czasopiśmie „Nature” genomy człowieka i szympansa różnią się nie o zaledwie 1% – jak często słyszymy w mediach popularnonaukowych i od popularyzatorów nauki – lecz o około 15%. To, co na łamach „Evolution News” nazwaliśmy „mitem 1%”, okazało się ikoną ewolucji, która dramatycznie runęła1. Musieliśmy „ujawnić” tę sytuację, ponieważ redaktorzy „Nature” zdecydowali się w sekcji Dane uzupełniające ukryć istotne informacje (dlaczego?) za zasłoną hermetycznego, specjalistycznego języka technicznego. Niestety, „mit 1%” jest nadal rozpowszechniany jako fakt między innymi w narodowym Smithsonian Institution. Doktor Luskin wysłał dziś niniejszy list do trzech wpływowych osób w Narodowym Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie; są to doktor Kirk Johnson (dyrektor generalny Narodowego Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie), doktor Lonnie G. Bunch II (sekretarz Smithsonian Institution) oraz Kate Forester (zastępczyni szefa kancelarii Rady Regentów Smithsonian) – wraz ze zdjęciami odpowiednich tablic informacyjnych.
27 maja 2025 roku
Do: [Różni adresaci]
Smithsonian Institution
Od:
Casey Luskin
zastępca dyrektora, Center for Science and Culture
Discovery Institute
208 Columbia Street
Seattle, WA 98104
Szanowni Państwo z Narodowego Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie,
nazywam się Casey Luskin. Posiadam tytuł doktora geologii University of Johannesburg, tytuł magistra nauk o Ziemi University of California w San Diego oraz tytuł prawniczy (JD) University of San Diego. Od 2005 roku jestem prawnikiem z licencją stanu Kalifornia. Zawodowo kieruję programem badawczym „Inteligentny Projekt 3.0” w Discovery Institute, gdzie pełnię funkcję zastępcy dyrektora Center for Science and Culture.
Zwracam się z prośbą o dokonanie korekt w treściach prezentowanych na wystawie „Human Origins” [Pochodzenie człowieka] (zwanej dalej „Wystawą”) w Narodowym Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie (zwanym dalej „NMHN”), dotyczących stopnia różnic genetycznych między ludźmi a małpami człekokształtnymi. Te treści nie są już zgodne z aktualnym stanem wiedzy naukowej. Jak widać w poniższych załącznikach A, B i C, Wystawa przedstawia następujące informacje jako fakty:
- ludzie i szympansy są w „98,8% podobni genetycznie”,
- ludzie i goryle są w „98,4% podobni genetycznie”,
- ludzie i orangutany są w „96,9% podobni genetycznie”.
Według danych przedstawionych w artykule naukowym autorstwa Yoo i współpracowników, opublikowanym niedawno w „Nature”, statystyki te są fałszywe2. W artykule tym po raz pierwszy zaprezentowano „kompletne”, de novo zaktualizowane sekwencje genomów różnych gatunków małp człekokształtnych, obejmujące całe chromosomy – od telomeru do telomeru. Te „kompletne” wersje robocze genomów są znacznie dokładniejsze od poprzednich. Dzięki temu publikacja ta dostarcza znacznie wiarygodniejszych obliczeń rzeczywistego stopnia różnicy genetycznej między genomem ludzkim a genomami małp człekokształtnych. Zakres obliczeń jest znacznie szerszy, dane są bardziej precyzyjne aniżeli to, co dotychczas wiedzieliśmy.
W skrócie, przedstawione w pracy Yoo i współpracowników różnice genetyczne między człowiekiem a szympansem są co najmniej o rząd wielkości większe niż te, które obecnie podaje Wystawa. Jeśli Wystawa ma uniknąć wprowadzania opinii publicznej w błąd, informacje muszą zostać poprawione tak, aby odzwierciedlały rzeczywistość naukową. Poniżej przedstawiono krótkie omówienie wyników pracy Yoo i zespołu, szczegółowo opisanych na stronie EvolutionNews.org3.
Yoo i współpracownicy obliczyli „rozbieżności wynikające z luk” (gap-divergence) – czyli opartą na fragmentach jednego genomu minimalną różnicę genetyczną, której nie można było dopasować do drugiego genomu – między ludźmi a szympansami, gorylami i orangutanami4. Te rozbieżności wyglądają tak:
- orangutan sumatrzański (Pongo abelii) a człowiek: 15,4% i 16,5% „rozbieżności wynikającej z luk” (tj. minimalna różnica),
- goryl nizinny (Gorilla gorilla) a człowiek: 17,9% i 27,3% „rozbieżności wynikającej z luk” (tj. minimalna różnica),
- szympans zwyczajny (Pan troglodytes) a człowiek: 12,5% i 13,3% „rozbieżności wynikającej z luk” (tj. minimalna różnica)5.
W badaniu wykorzystano zsekwencjonowane w wysokiej jakości genomy małp człekokształtnych. Na tej podstawie artykuł przedstawia również kolejny rodzaj różnic genetycznych – wariacje pojedynczych nukleotydów (SNV) w tych fragmentach genomu, które można dopasować:
- orangutan sumatrzański (Pongo abelii) a człowiek: różnica ok. 3,6%,
- goryl nizinny (Gorilla gorilla) a człowiek: różnica 1,9–2,0%,
- szympans zwyczajny (Pan troglodytes) a człowiek: różnica 1,5–1,6%6.
Jeśli zsumujemy „rozbieżność wynikającą z luk” z różnicami wynikającymi z wariantów pojedynczego nukleotydu, wówczas dane przedstawione w pracy Yoo i współpracowników wskazują na następujące całkowite procentowe różnice genetyczne między genomem ludzkim a genomami małp człekokształtnych:
- orangutan sumatrzański (Pongo abelii) a człowiek: różnica ok. 19,0–20,1%,
- goryl nizinny (Gorilla gorilla) a człowiek: różnica ok. 19,8–29,3%,
- szympans zwyczajny (Pan troglodytes) (genom docelowy) a człowiek: różnica ok. 14,0-14,9%7.
Jak widać w poniższej tabeli, wartości przedstawione w publikacji Yoo i zespołu są znacznie większe niż te, które obecnie prezentuje Wystawa. W przypadku porównania człowieka z szympansem oraz człowieka z gorylem rzeczywiste wartości procentowe różnic genetycznych podane przez badaczy są przeszło dziesięciokrotnie większe od tych prezentowanych na Wystawie:
* Liczba ta oznacza procentowy wzrost potrzebny do zmiany podawanego przez Smithsonian Institution stopnia różnicy genetycznej między tymi gatunkami na najniższy rzeczywisty stopień różnicy genetycznej, odnotowany w pracy Yoo i współpracowników.
Nowatorska metoda opisana w sekcji „Danych uzupełniających” do publikacji Yoo i współpracowników – dopasowanie metodą Progressive Cactus – wskazuje na podobne wartości8. Według tej metody zaledwie 84,95% nukleotydów w genomie szympansa wykazywało pełną zgodność z nukleotydami w genomie człowieka (analiza haploidalnych autosomów), co w praktyce oznacza różnicę na poziomie 15,05%. W pełnej analizie diploidalnych autosomów różnica genetyczna między człowiekiem a szympansem wzrosła do 16,11% (według metody Progressive Cactus chromosomy X człowieka i szympansa różniły się o 20,12%, a chromosomy Y aż o 95,68%!). Wniosek jest następujący: wiele metod analitycznych zastosowanych w pracy Yoo i współpracowników wskazuje, że genomy człowieka i szympansa różnią się od 14,0 do 16,1%. Można więc podsumować te dane stwierdzeniem, że genomy człowieka i szympansa różnią się w przybliżeniu o 15%.
Apeluję do Państwa o skorygowanie treści Wystawy, tak aby odzwierciedlała ona bardziej aktualne i rzetelne dane naukowe. Narodowe Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie jest czołowym muzeum naukowym w kraju i byłoby niewybaczalne, aby przedstawiało społeczeństwu naukowo błędne dane na temat podobieństwa genetycznego człowieka do małp człekokształtnych. Brak korekty tych danych oznacza de facto wykorzystywanie pieniędzy podatników do wprowadzania społeczeństwa w błąd w kwestii o ogromnym znaczeniu naukowym, socjologicznym i filozoficznym.
Niestety, istnieją również inne twierdzenia, które w świetle tych nowych danych wymagają korekty. Jak widać w załączniku D, Wystawa stwierdza:
Między współczesnym człowiekiem a szympansem istnieje jedynie około 1,2% różnic genetycznych w obrębie znacznej części ich kodu genetycznego.
Twierdzenie to jest nie tylko skrajnie mylące, lecz wręcz fałszywe. Pozostawia ono przeciętnego odbiorcę w błędnym przekonaniu, że istnieje tylko „1,2% różnicy genetycznej między współczesnym człowiekiem a szympansem […]”. Należy je zmienić tak, aby odzwierciedlało dane przedstawione w pracy Yoo i współpracowników, które wskazują na różnicę genetyczną między współczesnymi ludźmi a szympansami wynoszącą około 15%.
Co więcej, poprzez użycie niejasnego sformułowania „znacznej części”, twierdzenie to staje się w istocie bezsensownym i niefalsyfikowanym truizmem. Na poziomie naukowym jest ono niespójne, ponieważ czytelnik pozostaje w zupełnej niewiedzy, o jaką dokładnie „część” genomu człowieka chodzi, w której różnice mają wynosić 1,2%, oraz jak duże mogą być różnice w innych częściach genomów. Trafniejsze, bardziej sensowne i obiektywniejsze sformułowanie brzmiałoby:
Między współczesnym człowiekiem a szympansem istnieje około 15% różnic genetycznych w obrębie całego ich kodu genetycznego.
Należy jednak zauważyć, że przyjęcie takiej zmiany przez Narodowe Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie mogłoby sprawić, iż wcześniejsze dane Wystawy, przedstawione w załączniku D, zostałyby podważone. W szczególności to zdanie:
Dane uzyskane na podstawie analizy DNA […] potwierdzają, że […] współcześni ludzie i szympansy wywodzą się od wspólnego przodka, który żył od 8 do 6 milionów lat temu.
Jest to, rzecz jasna, twierdzenie oparte na obliczeniach zegara molekularnego, które zakładają, że: (a) mutacje punktowe gromadzą się losowo, w stałym tempie w obu genomach oraz (b) różnice między genomami są zawsze wynikiem losowych mutacji, a nigdy rezultatem inteligentnego projektu genomów tych dwóch gatunków.
Te dwa założenia powinny zostać przynajmniej ujawnione na Wystawie. A jeśli nie można ich uzasadnić, to Wystawa nie ma podstaw, by twierdzić, że „dane uzyskane na podstawie analizy DNA […] potwierdzają, że […] współcześni ludzie i szympansy wywodzą się od wspólnego przodka, który żył od 8 do 6 milionów lat temu”.
Z niecierpliwością oczekuję Państwa odpowiedzi na moje uwagi oraz wprowadzenie zmian w Wystawie. Dziękuję za Państwa czas i uwagę poświęconą niniejszemu listowi.
Z poważaniem,
Casey Luskin
Załącznik A:
Zdjęcie wystawy „Human Origins” [Pochodzenie człowieka] w NMHN, wykonane w sierpniu 2023 roku:
Załącznik B:
Zdjęcie wystawy „Human Origins” [Pochodzenie człowieka] w NMHN, wykonane w maju 2025 roku:
Załącznik C:
Zdjęcie wystawy „Human Origins” [Pochodzenie człowieka] w NMHN, wykonane w maju 2025 roku:
Załącznik D:
Zdjęcie wystawy „Human Origins” [Pochodzenie człowieka] w NMHN, wykonane w maju 2025 roku:
Casey Luskin
Oryginał: Letter to the Smithsonian: Correct Your Signage on Human-Chimp Genetic Similarity!, „Science & Culture Today” 2025, May 27 [dostęp: 4 II 2026].
Przekład z języka angielskiego: Adam Bechyne
Źródło zdjęcia: Pixabay
Ostatnia aktualizacja strony: 4.2.2026
Przypisy
- Por. 1 Percent Myth, „Science & Culture Today” [dostęp: 27 VIII 2025].
- D. Yoo et al., Complete Sequencing of Ape Genomes, „Nature” 2025, Vol. 641, No. 8062, s. 401–418, https://doi.org/10.1038/s41586-025-08816-3.
- Por. C. Luskin, Weryfikacja faktów: nowy, „kompletny” genom szympansa w porównaniu z genomem człowieka wykazuje różnicę 14,9%, tłum. A. Bechyne, „W Poszukiwaniu Projektu” 2026, 14 stycznia [dostęp: 27 I 2026].
- Yoo i jego współpracownicy wyjaśniają „rozbieżność wynikającą z luk” w następujący sposób: „Rozbieżność wynikająca z luk definiuje się jako odsetek pozycji w haplocie docelowym, które nie zostały dopasowane do drugiego haplotypu. Może to wynikać z procesów biologicznych (np. utrata/powstanie genów, insercje/delecje), brakujących danych lub problemów technicznych (np. błędu dopasowania z powodu zmian strukturalnych [SV], elementów powtarzalnych itp.)”. D. Yoo et al., Complete Sequencing of Ape Genomes [Supplementary Information], s. 25 [dostęp: 27 I 2026].
- Tamże.
- Tamże (przyp. tłum.).
- Większa wartość, 14,9 procent, jest tu prawdopodobnie bardziej istotna, ponieważ wskazuje na stopień podobieństwa między całym genom człowieka a genomem szympansa.
- Progressive Cactus to zaawansowana metoda (i oprogramowanie) do wielokrotnego porównywania genomów. Jest to jedno z najdokładniejszych narzędzi bioinformatycznych tego typu, szczególnie przydatne przy analizie genomów różnych gatunków. Ta metoda została opracowana przez zespół badaczy z University of California. Więcej na ten temat por. J. Armstrong et al., Progressive Cactus is a Multiple-Genome Aligner for the Thousand-Genome Era, „Nature” 2020, Vol. 587, No. 7833, s. 246–251, https://doi.org/10.1038/s41586-020-2871-y (przyp. tłum.).
Literatura:
1. 1 Percent Myth, „Science & Culture Today” [dostęp: 27 I 2026].
2. Armstrong J. et al., Progressive Cactus is a Multiple-Genome Aligner for the Thousand-Genome Era, „Nature” 2020, Vol. 587, No. 7833, s. 246–251, https://doi.org/10.1038/s41586-020-2871-y.
3. Luskin C., Weryfikacja faktów: nowy, „kompletny” genom szympansa w porównaniu z genomem człowieka wykazuje różnicę 14,9%, tłum. A. Bechyne, „W Poszukiwaniu Projektu” 2026, 14 stycznia [dostęp: 27 I 2026].
4. Yoo D. et al., Complete Sequencing of Ape Genomes [Supplementary Information] [dostęp: 27 I 2026].
5. Yoo D. et al., Complete sequencing of ape genomes, „Nature” 2025, Vol. 641, No. 8062, s. 401–418, https://doi.org/10.1038/s41586-025-08816-3.