Dlaczego darwiniści boją się cytować swoich krytyków?Czas czytania: 12 min

Jeszcze do niedawna rzetelność naukowa oznaczała gruntowne zapoznanie się z literaturą przed przystąpieniem do pisania książki czy artykułu. Obowiązkiem badacza było uwzględnienie źródeł potwierdzających jego stanowisko, jak i tych, które mu przeczą. Jeśli jednak weźmiemy pod uwagę tematy związane z początkami życia, ignorancja okazuje się błogosławieństwem.

Być może słyszałeś, że pośród wielu różnych fobii i lęków wymienia się FOMO (fear of missing out), czyli lęk przed przegapieniem czegoś, oraz FOFO (fear of finding out), czyli lęk przed dowiedzeniem się czegoś. Ja z kolei ukułem nowy akronim: FOVO (fear of validating outsiders), lęk przed uznaniem outsiderów. Gdy czyjś sprzeciw dotyczy kwestii związanych z początkami życia, FOVO traktowane jest przez wielu współczesnych naukowców niemal za coś nieodzownego. Nie może być nawet najmniejszej zgody z poglądami teoretyków projektu, czyli heretyków!¹ Jest to wyjątkowo niekorzystne, ponieważ odcina obfity strumień informacji, który mógłby podnieść poziom merytoryczny prac naukowych i publikowanych w czasopismach recenzji książek. Pomijanie tych źródeł zwiększa ignorancję, czyli pogłębia niewiedzę o rzeczywistym zakresie omawianego zagadnienia.

„Arcydzieło projektu”?

FOVO sprawia, że uczeni powtarzają uprzednio obalone poglądy². Dobrym tego przykładem jest opublikowany przez „The Conversation” artykuł Lucy Hyde zatytułowany The Human Body Isn’t a Masterpiece of Design – It’s a Patchwork of Evolutionary Compromise [Ludzkie ciało nie jest arcydziełem projektu, lecz mozaiką ewolucyjnych kompromisów]. Autorka stwierdza:

Ludzkie ciało określa się często jako zachwycający i „doskonały projekt”: elegancki, wydajny i precyzyjnie dostosowany do swojego celu. Kiedy jednak przyjrzymy się ludzkiemu ciału bliżej, szybko okazuje się, że obraz ten jest mylący.

Dalekie od doskonale działającego mechanizmu ciało podobne jest raczej do mozaiki kompromisów ukształtowanych w czasie milionów lat ewolucyjnego majstrowania. Ewolucja nie projektuje struktur od podstaw. Modyfikuje raczej to, co już istnieje.

W rezultacie wiele aspektów ludzkiej anatomii to tylko „dość dobre” rozwiązania – działające, lecz dalekie od doskonałości. Niektóre z najlepiej poznanych medycznych problemów i chorób wynikają bezpośrednio z tych właśnie dziedzicznych ograniczeń³.

Wykładowczyni anatomii na Uniwersytecie Bristolskim wie, że można się spotkać z twierdzeniami o dobrym projekcie. Mogła zrobić przegląd dostępnej literatury, żeby znaleźć najlepsze argumenty na ich poparcie. Mogła też zajrzeć do stołówki dla pracowników uczelni. Zignorowała ona dorobek doktora Stuarta Burgessa – nagradzanego inżyniera biomimetyki pracującego na tym samym uniwersytecie! – którego wydana niedawno książka Ultimate Engineering⁴ [Inżynieria na najwyższym poziomie] miażdży każdy z przytoczonych przez Hyde przykładów słabych projektów, a także stojącą za nimi ewolucjonistyczną logikę. Mogła także posłużyć się informacjami z książki Steve’a Laufmanna i doktora Howarda Glicksmana Your Designed Body⁵ [Twoje zaprojektowane ciało]. Ta oraz ich najnowsza praca zatytułowana Your Amazing Body⁶ [Twoje niesamowite ciało], a także nagrane przez nich filmy wideo nie pozostawiają miejsca na twierdzenie o złym projekcie w kontekście anatomii człowieka.

Zamiast tego Hyde (i jej wydawca, „The Conversation”, gdzie nigdy żaden sceptyk darwinizmu nie mógł przetrwać przez wzgląd na dotkniętych FOVO redaktorów) wskrzesza zombie⁷, czyli niesławne ikony ewolucji. Jest to przykład żałosnych praktyk naukowych⁸.

Zbiegi okoliczności, które sprawiają, że nasza planeta jest zamieszkiwalna

Możemy także przywołać najnowszą książkę harwardzkiego geobiologa Andrew Knolla zatytułowaną Earth and Life⁹ [Ziemia i życie], której recenzja autorstwa Rasoula Sorkhabiego została opublikowana w „Science”. „Wszystkie ziemskie systemy nieustannie ze sobą oddziałują; żaden z nich nie może istnieć bez pozostałych”¹⁰ – tak Sorkhabi rozpoczyna swoją recenzję, którą zatytułował The Delicate Dance of Earth and Life [Subtelny taniec ziemi i życia]. „Tak więc Ziemia i życie tworzą zintegrowany, złożony system na skalę planetarną”¹¹ – kontynuuje, omawiając liczne zbiegi okoliczności, które sprawiają, że nasza planeta jest zamieszkiwalna. I dalej:

Ostatnie dwa rozdziały książki rozszerzają geobiologiczny dialog na Marsa, Wenus i lodowe księżyce: Europę (księżyc Jowisza) oraz Enceladusa i Tytana (księżyce Saturna). Knoll stwierdza, że – prócz Ziemi – nie występują obecnie żadne świadectwa na istnienie życia mikrobiologicznego w Układzie Słonecznym. Tylko na Ziemi – jak pisze Knoll – dialog między życiem a jego fizycznym domem uległ transformacji w czasie¹².

Brzmi znajomo? Michael Denton już wcześniej pisał obszernie na ten temat. Nie wiem, czy Knoll zna poglądy Dentona, jednak skrupulatny przegląd literatury, którego można oczekiwać od uczonego z Harvardu, powinien był doprowadzić go do tych publikacji. Recenzja wskazuje, że Knoll wspomina jedynie innych ewolucjonistów i ich poglądy. Taka ignorancja umniejsza wartość merytoryczną tezy Knolla i pozostawia jego czytelników uboższych o kluczowe fakty na temat wyjątkowej planety, na której żyjemy.

Jak na ironię, autor oraz recenzent doceniają to, że żyjemy na uprzywilejowanej planecie!¹³ Sorkhabi tak kończy swoją recenzję:

[…] książka przedstawia uprzywilejowaną pozycję Ziemi jako planety, na której istnieje życie. I obala pogląd, że z łatwością moglibyśmy skolonizować Marsa – planetę pozbawioną tektoniki płyt, wody i innych podtrzymujących życie cykli geochemicznych, a także ochronnego pola magnetycznego i silnego pola grawitacyjnego. Koncentrując się na geologicznej ewolucji cykli biogeochemicznych, Earth and Life ukazuje nauki o Ziemi jako dziedzinę zarówno fascynującą, jak i niezwykle istotną dla współczesnych dyskusji o relacji ludzkości z Ziemią¹⁴.

Czy redaktorzy „Science” pozwoliliby Sorkhabiemu lub Knollowi wymienić teksty Dentona, Guillerma Gonzaleza czy Jaya Richardsa jako źródła? Nie wydaje mi się. Wtajemniczeni, jeśli chcą nimi pozostać, nie mogą zwracać uwagi na teorię inteligentnego projektu. Czy jednak czemukolwiek by to szkodziło? Jeśli niematerialiści posiadają wartościową wiedzę, która może wnieść jakiś wkład do omawianego przez Knolla tematu, nie powinno się ich poglądów traktować jak tabu.

Niechciane poglądy

Dążenia doktora Jamesa Toura z Rice University do włączenia innych naukowców w dyskusję na temat początków życia są kolejnym świetnym przykładem FOVO. Spośród 10 czołowych badaczy zajmujących się początkami życia, którym Tour rzucił wyzwanie¹⁵ w 2023 roku, zignorowali go wszyscy prócz jednego. Tylko Lee Cronin zareagował. Zgodził się, by Tour wystąpił z prezentacją podczas spotkania zorganizowanego na Uniwersytecie Harvarda, w którym Cronin wziął udział. Günter Bechly¹⁶, Brian Miller¹⁷ oraz Casey Luskin¹⁸ opisali dyskusję, która miała wówczas miejsce. Czy ktokolwiek z frakcji Cronina przeczytał te relacje?

James Tour opublikował wiele artykułów w czasopismach naukowych, jest on również posiadaczem patentów na zadziwiające wynalazki, które mogą pomóc zarówno ludziom, jak i naszej planecie. Jednak jego wiedza na temat badań nad pochodzeniem życia nie jest mile widziana. Nie mogąc przedostać się ze swoimi odpowiedziami przez „bramki” w czasopismach dotkniętych FOVO, ten czołowy chemik – doskonale świadomy onieśmielających wyzwań dla teorii podejmujących zagadnienie ewolucji chemicznej – użył mediów społecznościowych.

Unikając kłopotliwego słownictwa

Nieco bardziej subtelną odmianą FOVO jest unikanie terminu „inteligentny projekt” nawet wtedy, kiedy jego użycie wydaje się uzasadnione. Na przykład w wydanym przez Uniwersytet A&M w Teksasie oświadczeniu prasowym Engineering the Future Using Nature’s Design [Inżynieria przyszłości z wykorzystaniem projektów przyrody] 15 razy wspomina się słowo „projekt”, mówiąc o laboratorium, w którym studenci uczą się biomimetyki.  Zauważmy, że już sam tytuł wskazuje na teorię inteligentnego projektu:

Celem tych zajęć jest wyjaśnienie studentom, że nie zawsze trzeba zaczynać od pustej kartki. Zamiast tego można spojrzeć na przyrodę i dostrzec, w jaki sposób zoptymalizowała czy też wpłynęła ona na niektóre aspekty projektów medycznych. Możemy wiernie kopiować przyrodę, naśladować ją albo po prostu czerpać z niej inspirację¹⁹.

Można mówić wyłącznie o projekcie lub wyłącznie o inteligentnych rozwiązaniach przyrody, ale w literaturze nigdy nie wolno zestawiać ze sobą słów inteligentny i projekt.

FOVO szkodzi nauce

Boje powinno się zawsze toczyć z goliatami²⁰ opozycji, a nie z chochołami. To właśnie robią w swoich pracach Denton, Burgess, Glicksman, Laufmann, Stephen Meyer oraz wszyscy inni zwolennicy teorii inteligentnego projektu. Wystarczy sięgnąć po dowolną książkę napisaną przez tych uczonych, a znajdziemy w niej obszerne cytaty czołowych ewolucjonistów oraz odwołania w przypisach i bibliografii do prac ewolucjonistów.

Obóz darwinistów się nie odwzajemnienia. Ich liderzy boją się nawet przyznać, że istnieje opozycja – obawiają się, że nawet napomknięcie o osobach, publikacjach, przemowach, podcastach i książkach autorstwa zwolenników teorii inteligentnego projektu mogłoby (o zgrozo!) skłonić ludzi do zapoznania się z nimi. A co, jeśli to sprawiłoby, że więcej naukowców zapragnęłoby pójść w ślady Güntera Bechly`ego?²¹. Potworność! Typy FOVO funkcjonują w równoległym wszechświecie, w którym tylko jedna strona może obserwować drugą przez lustro weneckie.

Ignorancja to objaw słabości. Gdyby argumenty na rzecz materialistycznego ujęcia ewolucji były mocne, zwolennicy teorii FOVO nie mieliby się czego obawiać. Cytowaliby Burgessa, Dentona i innych, a następnie próbowali obalać ich argumenty. Mogliby swobodnie angażować się w debaty, dyskusje i panele²², mając pewność, że świadectwa przemawiają na korzyść ich poglądów i że to oni odniosą zwycięstwo. Cytowaliby we własnych książkach i artykułach swoich największych przeciwników oraz odpowiadali na ich argumenty, zamiast udawać, że nie wiedzą o ich istnieniu²³.

Na szczęście nie wszyscy są zarażeni FOVO i tu i ówdzie można znaleźć przykłady inspirujących debat²⁴. Chciałbym zobaczyć więcej takich dyskusji między najwybitniejszymi przedstawicielami obu stron.

David Coppedge

Oryginał: Darwinists Afflicted by Fear of Validating Outsiders, „Science & Culture Today” 2026, May 14 [dostęp: 17 VII 2026].

Przekład z języka angielskiego: Anna Wójcik, Jacek Uglik

Źródło zdjęcia: Pixabay

Ostatnia aktualizacja strony: 17.7.2026

Chcesz wiedzieć więcej na temat kontrowersji zwiążanych z różnymi ujęciami początków życia? Zapraszamy do lektury książki Sprawczość na cenzurowanym.

Książka dostępna w księgarni Fundacji En Arche.

Literatura: