Czy prawa ekonomii mogą dotyczyć natury życia?Czas czytania: 7 min

Bartosz Bagrowski

2021-03-26
Czy prawa ekonomii mogą dotyczyć natury życia?<span class="wtr-time-wrap after-title">Czas czytania: <span class="wtr-time-number">7</span> min </span>

W lipcu 2020 roku na stronie „W Poszukiwaniu Projektu” ukazał się artykuł zatytułowany Bionika w ekonomii1. W tekście został omówiony artykuł Exploring the Concept of Homeostasis and Considering Its Implications for Economics [Analiza koncepcji homeostazy i jej implikacji dla ekonomii] Antonia i Hanny Damasiów z Uniwersytetu Południowej Kalifornii2. Autorzy skupili się na wyjaśnieniu mechanizmu homeostazy (dynamicznej regulacji wewnętrznych parametrów organizmu), który odnieśli również do ekonomii. W podsumowaniu zwrócili uwagę, że aby dobrze kierować procesami ekonomicznymi, należy szczegółowo badać przebieg biologicznej regulacji życia.

Okazuje się jednak, że ekonomiczne mechanizmy homeostatyczne nie są jedynym punktem wspólnym dla nauk ekonomicznych oraz przyrodniczych. Innym przykładem jest zasada Pareta, która wywodzi się z ekonomii i zarządzania, a często nazywana jest „uniwersalną zasadą”, „podstawowym prawem we Wszechświecie” czy „opisem sposobu, w jaki działa świat”3. Wydaje się więc, jakoby zasada ta była czymś w rodzaju prawa naturalnego. Warto przyjrzeć się bliżej temu zjawisku.

 

Zasada Pareta – czym właściwie jest?

Zasada Pareta jest prawem opisującym wiele zjawisk z zakresu ekonomii oraz zarządzania. Nazywana jest także „zasadą 80/20” lub „zasadą kluczowych nielicznych i błahych licznych”. Najczęściej stosuje się ją do opisu nierównomiernej dystrybucji dóbr materialnych w społeczeństwie. Uważa się bowiem, że 80% bogactwa należy do 20% społeczeństwa, jednak nie jest to jedyne  zastosowanie zasady 80/20. Innymi przykładami są takie zależności, jak: 20% kierowców powoduje 80% wypadków, 20% tekstu pozwala zrozumieć 80% treści, 20% klientów (stałych) przynosi 80% zysków4. Choć nie są to wartości dokładne, to jednak wyraźnie ukazują pewną tendencję, określaną właśnie jako zasada 80/20. Zasada również jest przedstawiana w formach bardziej radykalnych, takich jak między innymi 99/1, jednak głównym jej przesłaniem jest ukazanie nierównowagi, która panuje w społeczeństwie czy w ekonomii5. Podobnie jest z rozkładem normalnym przedstawianym za pomocą krzywej Gaussa, gdzie większość przypadków w populacji wykazuje się średnimi wynikami (np. średni poziom IQ, średni poziom aktywności fizycznej, średni wzrost), a wyniki skrajne (np. ponadprzeciętnie wysoki wzrost lub ponadprzeciętnie niski wzrost) charakteryzują znacznie mniejszą część społeczeństwa. Krzywa rozkładu normalnego może być bardziej wypłaszczona lub bardziej uwypuklona, jednak odzwierciedla właściwą tendencję rozkładu większości cech w społeczeństwie6.

 

Rozkład Pareta w praktyce

Zasadzie Pareta przypisuje się właściwość opisywania naturalnych tendencji człowieka, między innymi to, że przez 80% czasu nosimy 20% swoich ubrań. Choć ma to znamiona wyłącznie dowodu anegdotycznego, trudno zaprzeczyć, że niemal każdy z nas ma ulubione rzeczy, które często nosi, a nie stanowią one większości posiadanej garderoby. Dla zasady Pareta istnieją również praktyczne zastosowania, na przykład zrozumienie 20% materiału z matematyki może przynieść lepsze efekty, niż nauczenie się na pamięć 80% bez zrozumienia7. Rozkład Pareta może pomóc nawet w laboratorium do szacowania wartości hodowlanej kompletnego genomu8. Zasada ta opisuje mnóstwo zależności z zakresu funkcjonowania społeczeństwa, zarządzania zasobami czy życia codziennego. Czy jednak można zauważyć podobną tendencję na gruncie nauk przyrodniczych?

 

Zasada 80/20 w przyrodzie

Okazuje się, że zasada 80/20 odzwierciedla w przybliżeniu wzorzec rozkładu energii w gazie w stanie równowagi fizykochemicznej. Dystrybucja dóbr w społeczeństwie jest więc kształtowana przez te same modele fizyczne i równania, które regulują na przykład dystrybucję cząsteczek gazu w próżni9. Również skład mieszaniny w ziemskiej atmosferze jest zbliżony do rozkładu 80/20, ponieważ azot zajmuje około 78% objętościowych, a tlen – około 21% objętościowych10. Analogicznie rzecz się ma z rozwojem prenatalnym człowieka, który fizjologicznie trwa 40 tygodni i składa się z okresu zarodkowego (8 tygodni – 20%) i okresu płodowego (32 tygodnie – 80%)11.

Podane przykłady ilustrują stabilne rozkłady niektórych stałych właściwości, takich jak zachowanie cząsteczek gazu, skład atmosfery czy długość życia prenatalnego. Zasada Pareta w przyrodzie ma jednak jeszcze istotniejsze znaczenie związane z optymalizacją działania niektórych procesów biologicznych. W badaniach naukowych wykazano bowiem, że rozkład Pareta ilustruje optymalność metabolizmu energetycznego organelli komórkowych12, ale również jest związany z optymalizacją funkcjonowania układu nerwowego. W tym kontekście autorzy zwracają uwagę szczególnie na komunikację międzyneuronalną, efektywność snu czy przebieg procesów poznawczych13. Zasada Pareta jest więc bardzo szerokim tematem i wynika z niezwykle szczegółowej obserwacji świata oraz sposobu, w jaki rozwija się życie.

 

Matematyka życia

Choć zasada Pareta wyrosła na gruncie nauk ekonomicznych, bazując na obserwacji dystrybucji zasobów w społeczeństwie, to jednak okazuje się, że ma ona istotne znaczenie również w przyrodzie. Jest nie tylko kolejnym przykładem bioniki w ekonomii, ale także ukazuje, że życie ma swoje matematyczne podstawy. Innymi przykładami ilustrującymi zgodność biologii z wzorami matematycznymi są implikacje z zakresu biologii rozwojowej czy samoorganizacji materiału genetycznego14, a także filotaksja, czyli wzory ulistnienia roślin15, jak również obliczeniowa natura procesów poznawczych16.

Bartosz Bagrowski

Źródło zdjęcia: Pixabay

Ostatnia aktualizacja strony: 26.03.2021

 

Przypisy

  1. Por. B. Bagrowski, Bionika w ekonomii, „W Poszukiwaniu Projektu” 2020 [dostęp 28 XII 2020].
  2. Por. A. Damasio, H. Damasio, Exploring the Concept of Homeostasis and Considering Its Implications for Economics, „Journal of Economic Behavior & Organization” 2016, Vol. 126, Part B, s. 125‒129 [dostęp 28 XII 2020].
  3. Por. Nikhilesh, Pareto Chart – Data Visualization, „Helical Insight” 2012 [dostęp 28 XII 2020]; J. Gulbis, The 80/20 Rule – The Law of Unfair Advantage, „Easy Business Intelligence” 2016 [dostęp 28 XII 2020]; J. Thomas, Why The Pareto Principle Is The World’s Biggest Hack, „The Startup” 2018 [dostęp 28 XII 2020]; Pareto Distribution, „Spherical Model” 2018 [dostęp 28 XII 2020].
  4. Por. J. Fiuk, Zasada Pareto w praktyce, na przykładzie analizy stanów magazynowych i ich wpływu na płynność finansową i rentowność firmy, „Infor” 2018 [dostęp 28 XII 2020].
  5. Por. H.B. Harvey, S.T. Sotardi, The Pareto Principle, „Leadership Quality in Practice” 2018, Vol. 15, No. 6, s. 931; S. Glen, Pareto Principle (The 80/20 Rule) & Pareto Analysis, „Statistics How To” 2015 [dostęp 28 XII 2020].
  6. Por. Rozkład normalny, Rozkład Gaussa, „Naukowiec.org” [dostęp 28 XII 2020].
  7. Por. 80/20 – How to Increase Your Productivity by Doing Less, „The University of British Columbia: UBC Science” [dostęp 28 XII 2020].
  8. Por. X. Yu, T.H.E. Meuwissen, Using the Pareto Principle in Genome-wide Breeding Value Estimation, „Genetics Selection Evolution” 2011, Vol. 43, No. 1, s. 35 [dostęp 28 XII 2020].
  9. Por. A. Chatterjee, S. Sinha, B.K. Chakrabarti, Economic Inequality: Is It Natural?, „Current Science” 2007, Vol. 92, No. 10, s. 1383‒1389 [dostęp 28 XII 2020]; S. Battersby, Inequality: The Physics of Our Finances, „New Scientist” 2012 [dostęp 28 XII 2020].
  10. Por. Powietrze atmosferyczne, w: Stan środowiska w województwie podkarpackim w 2005 roku, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Rzeszowie 2005 [dostęp 28 XII 2020].
  11. Por. B. Mitchel, Embryology, London 2012; Rozwój zarodkowy i płodowy człowieka, „Platforma edukacyjna Ministerstwa Edukacji Narodowej” [dostęp 28 XII 2020]; Pareto Principle, „Psychology Wiki” [dostęp 28 XII 2020].
  12. Por. C. Angione et al., Pareto Optimality in Organelle Energy Metabolism Analysis, „IEEE/ACM Transactions on Computational Biology and Bioinformatics” 2013, Vol. 10, No. 4, s. 1032‒1044 [dostęp 28 XII 2020].
  13. Por. A. Chandrasekhar, S. Navlakha, Neural Arbors Are Pareto Optimal, „Proceedings. Biological Sciences” 2019, Vol. 286, No. 1902 [dostęp 28 XII 2020]; E.V. Verbitskiĭ, G.A. Grachev, Analysis of Efficiency of Human Sleep by Pareto Principle, „Fiziologiia Cheloveka” 2013, Vol. 39, No. 6, s. 115‒119 [dostęp 28 XII 2020]; M. Li et al., Neural Coding of Cell Assemblies Via Spike-Timing Self-Information, „Cerebral Cortex” 2018, Vol. 28, No. 7, s. 2563‒2576 [dostęp 28 XII 2020].
  14. Por. M. Tiwari, A Mathematical Applications Into The Cells, „Journal of Natural Science, Biology and Medicine” 2012, Vol. 3, No. 1, s. 19‒23 [dostęp 28 XII 2020].
  15. Por. Spiralne wzory na roślinach nadal niewyjaśnione, tłum. B. Bagrowski, „W Poszukiwaniu Projektu” 2020 [dostęp 28 XII 2020].
  16. Por. G.A. Miller, The Cognitive Revolution: A Historical Perspective, „Trends in Cognitive Sciences” 2003, Vol. 7, No. 3, s. 141‒144 [dostęp 28 XII 2020].

Literatura:

  1. 80/20 – How to Increase Your Productivity by Doing Less, „The University of British Columbia: UBC Science” [dostęp 28 XII 2020].
  2. Angione C., Carapezza G., Costanza J., Lió, Nicosia G., Pareto Optimality in Organelle Energy Metabolism Analysis, „IEEE/ACM Transactions on Computational Biology and Bioinformatics” 2013, Vol. 10, No. 4, s. 1032‒1044 [dostęp 28 XII 2020].
  3. Bagrowski B., Bionika w ekonomii, „W Poszukiwaniu Projektu” 2020 [dostęp 28 XII 2020].
  4. Battersby S., Inequality: The Physics of Our Finances, „New Scientist” 2012 [dostęp 28 XII 2020].
  5. Chandrasekhar A., Navlakha S., Neural Arbors Are Pareto Optimal, „Proceedings. Biological Sciences” 2019, Vol. 286, No. 1902 [dostęp 28 XII 2020].
  6. Chatterjee A., Sinha S., Chakrabarti B.K., Economic Inequality: Is It Natural?, „Current Science” 2007, Vol. 92, No. 10, s. 1383‒1389 [dostęp 28 XII 2020].
  7. Damasio A., Damasio H., Exploring the Concept of Homeostasis and Considering Its Implications for Economics, „Journal of Economic Behavior & Organization” 2016, Vol. 126, Part B, s. 125‒129 [dostęp 28 XII 2020].
  8. Fiuk J., Zasada Pareto w praktyce, na przykładzie analizy stanów magazynowych i ich wpływu na płynność finansową i rentowność firmy, „Infor” 2018 [dostęp 28 XII 2020].
  9. Glen S., Pareto Principle (The 80/20 Rule) & Pareto Analysis, „Statistics How To” 2015 [dostęp 28 XII 2020].
  10. Gulbis J., The 80/20 Rule – The Law of Unfair Advantage, „Easy Business Intelligence” 2016 [dostęp 28 XII 2020].
  11. Harvey H.B., Sotardi S.T., The Pareto Principle, „Leadership Quality in Practice” 2018, Vol. 15, No. 6, s. 931 [dostęp 28 XII 2020].
  12. Li M., et al., Neural Coding of Cell Assemblies Via Spike-Timing Self-Information, „Cerebral Cortex” 2018, Vol. 28, No. 7, s. 2563−2576 [dostęp 28 XII 2020].
  13. Miller G.A., The Cognitive Revolution: A Historical Perspective, „Trends in Cognitive Sciences” 2003, Vol. 7, No. 3, s. 141‒144 [dostęp 28 XII 2020].
  14. Mitchell B., Embryology, London 2012.
  15. Rozwój zarodkowy i płodowy człowieka, „Platforma edukacyjna Ministerstwa Edukacji Narodowej” [dostęp 28 XII 2020].
  16. Nikhilesh, Pareto Chart – Data Visualization, „Helical Insight” 2012 [dostęp 28 XII 2020].
  17. Pareto Distribution, „Spherical Model” 2018 [dostęp 28 XII 2020].
  18. Pareto Principle, „Psychology Wiki” [dostęp 28 XII 2020].
  19. Powietrze atmosferyczne, w: Stan środowiska w województwie podkarpackim w 2005 roku, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Rzeszowie 2005 [dostęp 28 XII 2020].
  20. Rozkład normalny, Rozkład Gaussa, „Naukowiec.org” [dostęp 28 XII 2020].
  21. Spiralne wzory na roślinach nadal niewyjaśnione, tłum. B. Bagrowski, „W Poszukiwaniu Projektu” 2020 [dostęp 28 XII 2020].
  22. Thomas J., Why The Pareto Principle Is The World’s Biggest Hack, „The Startup” 2018 [dostęp 28 XII 2020].
  23. Tiwari M., A Mathematical Applications Into The Cells, „Journal of Natural Science, Biology and Medicine” 2012, Vol. 3, No. 1, s. 19‒23 [dostęp 28 XII 2020].
  24. Verbitskiĭ E.V., Grachev G.A., Analysis of Efficiency of Human Sleep by Pareto Principle, „Fiziologiia Cheloveka” 2013, Vol. 39, No. 6, s. 115‒119 [dostęp 28 XII 2020].
  25. Yu X., Meuwissen T.H.E., Using the Pareto Principle in Genome-wide Breeding Value Estimation, „Genetics Selection Evolution” 2011, Vol. 43, No. 1, s. 35 [dostęp 28 XII 2020].

Dodaj komentarz



Najnowsze wpisy

Najczęściej oglądane wpisy

Wybrane tagi