Podcasty

• #232 Dotyk Midasa, czyli o interakcji człowiek – komputer

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Jacek Matulewski

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Interakcja człowiek–komputer to dziedzina, w której współpracują naukowcy różnych specjalizacji: informatycy, psycholodzy, kognitywiści czy osoby zajmujące się ergonomią. Jest więc dziedziną interdyscyplinarną – tłumaczy dr hab. Jacek Matulewski, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Naszego gościa pytamy, jak sztuczna inteligencja zmienia sposób, w jaki człowiek komunikuje się z komputerem, i czego komputer może się dowiedzieć o człowieku na podstawie ruchów jego oczu i kierunku spojrzenia. Zastanawiamy się też, czy na podstawie ruchów gałek ocznych oraz innych sygnałów fizjologicznych komputer może rozpoznać nasze zmęczenie, stres albo przeciążenie. Pojawiają się w tym kontekście terminy takie jak eye tracker czy GSR, a profesor Matulewski chętnie je rozszyfrowuje. Nasz gość jest ekspertem w dziedzinie szeroko rozumianej interakcji człowieka z komputerem. Na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu pracuje w Katedrze Informatyki Stosowanej na Wydziale Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej. Do wysłuchania pierwszej części wywiadu zaprasza Mira Jankowska.

• #231 Porządek w chaosie, czyli życie w wymiarze molekularnym

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Łukasz Łaczmański

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Tak jak powstanie fizyki kwantowej całkowicie zmieniło postrzeganie fizyki, tak może się okazać, że zjawiska kwantowe w biologii zmienią sposób postrzegania procesów biologicznych – mówi profesor Łukasz Łaczmański, bioinformatyk z Instytutu Hirszfelda we Wrocławiu. W trzecim odcinku rozmowy z naszym gościem poruszamy kilka kwestii. Pierwszą z nich jest zagadnienie ingerencji w DNA i modyfikacji genetycznych. Dociekamy, które z obaw dotyczących genetyki są uzasadnione, a które wynikają raczej z nieporozumień. Zastanawiamy się, czy rozwój genomiki prowadzi nas w stronę pełnego rozszyfrowania życia, czy raczej pokazuje, jak bardzo jest ono złożone. Pytamy także, czy rozwój genetyki zmienia nasze rozumienie człowieka – tego, kim jesteśmy i na ile jesteśmy zdeterminowani biologicznie. Oprócz tego dotykamy kwestii innowacyjnych terapii i projektów realizowanych w Instytucie Hirszfelda oraz planów realizacji projektów związanych z terapią komórkową i terapią genową, które fascynują naszego gościa.

  Przypomnijmy, że profesor Łukasz Łaczmański to lider diagnostyki molekularnej i pionier technologii genomicznych w Polsce. Jest on wybitnym naukowcem i diagnostą laboratoryjnym z ponad dwudziestoletnim doświadczeniem. Jego kariera koncentruje się na wdrażaniu najbardziej zaawansowanych technologii genetycznych do praktyki medycznej. Jako Zastępca Dyrektora ds. Naukowych w Instytucie Immunologii i Terapii Doświadczalnej Polskiej Akademii Nauk współtworzy fundamenty nowoczesnej nauki w instytucji ukierunkowanej na rozwój innowacyjnych terapii i medycyny spersonalizowanej. Skutecznie łączy w ten sposób rygorystyczny świat biologii molekularnej z potrzebami współczesnej medycyny. Oto ostatnia część rozmowy z profesorem Łukaszem Łaczmańskim. Zaprasza Mira Jankowska.

• #230 Gen, genetyka, genomika, czyli spojrzenie w mikrokosmos człowieka

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Łukasz Łaczmański

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Gdybyśmy chcieli zapisać cały genom człowieka w postaci jednej książki, to jej objętość byłaby porównywalna z tysiącem książek o grubości Biblii – podkreśla profesor Łukasz Łaczmański, bioinformatyk z Instytutu Hirszfelda we Wrocławiu. W drugiej części rozmowy z naszym gościem nawiązujemy do badań realizowanych przez profesora Łaczmańskiego, w których analizował społeczności mikroorganizmów w środowisku i pytamy, czy mikrobiom to wciąż „czarna skrzynka”, czy też zaczynamy go naprawdę rozumieć. Jak wiemy genom posiada ogromną ilość informacji. Na jakiej podstawie dokonuje się ich interpretacji? Co możemy powiedzieć z dużą pewnością, a gdzie zaczyna się ryzyko nadinterpretacji? Wokół genetyki narasta też wiele obaw dotyczących ingerencji w DNA czy modyfikacji genetycznych. Ciekawi nas, które z tych obaw są uzasadnione, a które wynikają raczej z nieporozumień. Przypomnijmy, że nasz gość jest profesorem Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej Polskiej Akademii Nauk we Wrocławiu. Kieruje tam Laboratorium Genomiki i Informatyki. Jest także zastępcą dyrektora do spraw naukowych tej instytucji. Aby wejść w tę niełatwą tematykę dobrze nam zrobi przypomnienie ostatnich kwestii poruszanych w poprzednim odcinku wywiadu, a dotyczących medycyny spersonalizowanej. Od tego zaczniemy. Zaprasza Mira Jankowska.

• #229 Wyprzedzić chorobę, czyli co można wyczytać z naszego DNA

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Łukasz Łaczmański

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Genetyka, genomika, badania genetyczne, testy i markery – te terminy będą często przewijać się w najnowszym odcinku podcastu „En jak nauka”. Rozmawiamy bowiem z profesorem Łukaszem Łaczmańskim, biotechnologiem, genetykiem i bioinformatykiem z Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda Polskiej Akademii Nauk we Wrocławiu. Nasz gość kieruje Laboratorium Genomiki i Bioinformatyki, a jednocześnie pełni funkcję zastępcy dyrektora Instytutu do spraw naukowych. Zastanowimy się między innymi: Czy dzięki badaniom genetycznym można wykryć chorobę, zanim pojawią się pierwsze objawy? Czym jest analiza materiału genetycznego? Co dziś można odczytać z naszego DNA? Czym są biomarkery i w jaki sposób mogą pomóc lekarzom w diagnozie? Na jakim etapie jest tak zwana medycyna spersonalizowana i na czym w praktyce ona polega? Nie omieszkamy też poruszyć kwestii testów PCR, które stały się tak popularne w czasie pandemii. Rzecz jasna, zapytamy również o Instytut Hirszfelda i o to, czym się zajmuje ta jednostka. Na kolejny odcinek podcastu zaprasza Mira Jankowska.

• #228 Warto być filozofem, czyli pytania o życie i własną tożsamość

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Marek Szulakiewicz

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Wielu ludzi uważa dziś, że filozofia jest oderwana od rzeczywistości. Z profesorem Markiem Szulakiewiczem, filozofem, rozmawiamy w cyklu „En jak nauka” o tym, dlaczego pytania filozoficzne nadal są potrzebne także w nauce. Zastanawiamy się również, czy idea celowości w przyrodzie rzeczywiście została ostatecznie odrzucona przez naukę, czy też powraca dziś w nowych formach. Pytamy także o nowo wydaną książkę pt. „Portrety życia”, której współautorem jest nasz gość.

  Przypomnijmy, że profesor Marek Szulakiewicz jest emerytowanym profesorem filozofii, związanym przede wszystkim z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu. Wprowadza nas w krąg pytań o życie, tożsamość, sens życia oraz o to, jak być szczęśliwym. Do wysłuchania trzeciej części tego wywiadu zaprasza Mira Jankowska.

   

• #227 Władcy świata, czyli czy oprócz życia jest coś więcej?

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Marek Szulakiewicz

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  W drugim odcinku rozmowy z profesorem Markiem Szulakiewiczem zastanawiamy się nad kilkoma istotnymi pytaniami. Czy wraz z rozwojem nauki, zwłaszcza wiedzy o mózgu i genach, człowiek staje się bardziej zrozumiały, czy przeciwnie – coraz bardziej zagadkowy? Czy współczesna kultura, skoncentrowana na technologii i użyteczności, utrudnia nam dostrzeganie głębszego sensu życia i przyrody? Czy teoria inteligentnego projektu jest teorią naukową, czy też stanowi próbę wprowadzenia elementów religijnych do nauki?

  Nasz gość jest filozofem, emerytowanym wykładowcą związanym przede wszystkim z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz autorem licznych artykułów naukowych i książek. Do wysłuchania kolejnego podcastu z cyklu „En jak Nauka” zaprasza Mira Jankowska.

• #226 Żywy kot i zdechła mucha, czyli pytania o życie

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Marek Szulakiewicz

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Czego szukamy, gdy pytamy, czy istnieje życie w Kosmosie? Czy współczesna nauka rzeczywiście przybliża nas do zrozumienia fenomenu życia, czy raczej pokazuje, jak bardzo pozostaje ono tajemnicze? Dlaczego pytanie „czym jest życie?” okazuje się znacznie trudniejsze, niż mogłoby się wydawać biologom i filozofom? Czy człowieka można w pełni wyjaśnić za pomocą procesów biologicznych i chemicznych, czy też zawsze pozostanie w nim coś wymykającego się redukcji do materii?

  O tym wszystkim rozmawiamy w najnowszym podcaście z cyklu „En jak nauka”. Jego gościem jest profesor Marek Szulakiewicz, filozof związany z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu. Profesor zajmuje się filozofią kultury, antropologią filozoficzną, filozofią dialogu, filozofią religii oraz metafizyką. W swoich badaniach podejmuje najważniejsze problemy współczesnej kultury i metafizyki. Dotyczą one między innymi kondycji człowieka we współczesnym świecie, kategorii dialogu, miejsca religii w kulturze oraz uwikłania człowieka w czasowość istnienia. Jest autorem wielu książek i licznych artykułów poświęconych filozofii współczesnej. Niedawno ukazała się jego książka Portrety życia: życie jako problem biologiczny, filozoficzny i religijny. Profesor Szulakiewicz podejmuje w niej próbę filozoficznego opisu fenomenu życia, ukazując jego biologiczne, filozoficzne i religijne wymiary.

  Do wysłuchania podcastu zaprasza Mira Jankowska.

   

• #225 Zdrowie w Twoich rękach, czyli zalety i wady przetwórstwa żywności

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Krystian Marszałek

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Samo przetwarzanie żywności nie stanowi problemu dla zdrowia człowieka. Problemem jest przede wszystkim nieprawidłowo zbilansowana dieta. Głównymi czynnikami powodującymi różnego rodzaju choroby są nadmierne spożycie cukrów, w tym cukrów prostych, nadmierne spożycie nasyconych kwasów tłuszczowych i tłuszczów trans, zbyt duża ilość sodu w diecie oraz żywność o wysokiej gęstości energetycznej – tłumaczy profesor Krystian Marszałek, technolog żywności i żywienia z Zakładu Technologii Przetworów Owocowych i Warzywnych Instytutu Biotechnologii Przemysłu Rolno-Spożywczego w Warszawie.

  W piątym, a zarazem ostatnim odcinku rozmowy z profesorem Marszałkiem dowiadujemy się, jakie zależności zachodzą między sposobem odżywiania a zapadalnością na choroby. Nasz gość przywołuje badania przeprowadzone dla FAO (Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa) i opracowane przez Polską Akademię Nauk, które pokazują korelacje między dietą dzieci, młodzieży i dorosłych a poważnymi problemami zdrowotnymi. Wyniki tych analiz są alarmujące.

  Jak w tym kontekście wygląda kwestia przetwarzania żywności? O tym rozmawiamy w podcaście. Zaprasza Mira Jankowska.

   

• #224 Węglowodany i białka, czyli w poszukiwaniu harmonii żywienia

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Krystian Marszałek

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Czym jest in vitro, a czym in vivo? Jak przebiega proces trawienia w naszym organizmie? Jak wyglądają badania biodostępności składników bioaktywnych w warunkach in vitro i jakie mają znaczenie w rozwoju nowych produktów żywnościowych? Czym jest żywność funkcjonalna i czy rzeczywiście może ona odgrywać istotną rolę w profilaktyce zdrowotnej? Czym jest skrobia oporna? Dlaczego zyskuje ona coraz większe zainteresowanie naukowców i dietetyków? Jaką rolę może odgrywać w zdrowiu jelit i w metabolizmie?

  Profesor Krystian Marszałek tłumaczy nam kolejne kwestie z obszaru technologii żywności i żywienia. Nasz gość jest specjalistą w tej dziedzinie. Pracuje w Zakładzie Technologii Przetworów Owocowych i Warzywnych w Instytucie Biotechnologii Przemysłu Rolno-Spożywczego w Warszawie. Jest to Państwowy Instytut Badawczy podległy Ministerstwu Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zapraszam na czwarty odcinek rozmowy z profesorem Krystianem Marszałkiem, Mira Jankowska.

• #223 Człowiek nie gąbka, czyli co wchłaniamy, a czego nie z produktów przetworzonych

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Krystian Marszałek

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Czy wiesz, ile jest stanów skupienia? Trzy? Nie, cztery! A jakie? – o tym w trzeciej części wywiadu z profesorem Krystianem Marszałkiem, specjalistą w dziedzinie technologii żywności i żywienia. Oprócz tego dowiemy się: w jaki sposób konserwuje się dziś żywność, aby była pełnowartościowa i smaczna, a także wizualnie atrakcyjna dla klienta; dlaczego na półkach sklepowych znajdujemy przetworzone produkty, które są rozwarstwione i czy oznacza to, że nie powinno się ich spożywać; czym jest biodostępność składników bioaktywnych i dlaczego sama ich obecność w produkcie nie zawsze oznacza, że organizm może z nich korzystać? Innymi słowy, czy zawsze nasz organizm potrafi wchłonąć wszystkie składniki odżywcze produktów?

  Nasz Gość pracuje w Zakładzie Technologii Przetworów Owocowych i Warzywnych w Instytucie Biotechnologii Przemysłu Rolno-Spożywczego w Warszawie. To Państwowy Instytut Badawczy podległy Ministerstwu Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Na trzeci odcinek rozmowy z profesorem Krystianem Marszałkiem zaprasza Mira Jankowska.

• #222 Czy wiemy, co jemy, czyli dlaczego tyjemy?

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Krystian Marszałek

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Dlaczego, jedząc niewiele, przybieramy na wadze? Dlaczego po spożyciu obfitego hamburgera wkrótce znów jesteśmy głodni? Co sprawia, że po niektórych pokarmach głód nas nie dopada? Czym różnią się sok, napój i nektar owocowy? Jak wyglądają nasze zwyczaje żywieniowe w rodzinach i co można z nich wyczytać? W jaki sposób technologie przetwarzania żywności wpływają na zachowanie albo utratę wartości odżywczych w produktach?

  Na te i inne pytania poszukamy odpowiedzi w drugim odcinku rozmowy z profesorem Krystianem Marszałkiem, technologiem żywności specjalizującym się w przetwórstwie owoców i warzyw.

  Profesor Marszałek jest związany z Zakładem Technologii Przetworów Owocowych i Warzywnych w Instytucie Biotechnologii Przemysłu Rolno-Spożywczego w Warszawie. Instytut podlega Ministerstwu Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

  Zanim jednak przejdziemy do drugiego odcinka tej rozmowy, przypomnijmy, że poprzedni zakończyliśmy pytaniem o to, co szkodzi naszej diecie. Okazuje się, że największym zagrożeniem dla zdrowia społeczeństwa jest spożywanie zbyt dużych ilości cukrów prostych, soli, tłuszczów nasyconych i trans, a także nadmierne spożycie produktów o wysokiej gęstości energetycznej, takich jak chipsy czy hamburgery.

  Od tego wątku rozpoczniemy rozmowę z profesorem Krystianem Marszałkiem. Zaprasza Mira Jankowska.

   

• #221 Żyj zdrowo, czyli tajniki etykiet spożywczych

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Krystian Marszałek

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  W krajach wysokorozwiniętych ludzie zwykle nie zastanawiają się nad tym, jak powstają produkty, które kupują w sklepach spożywczych. Przywykli, że tak jak pieniądze wyciąga się „ze ściany”, tak mleko, makaron, mięso i wędliny, sok czy chleb „bierze się” z półki sklepowej. Zanim jednak się tam znajdą, przechodzą – niekiedy długi – proces przetwórczy „od pola do stołu”. Proces ten jest nie tylko monitorowany na każdym etapie produkcji, lecz także powstająca w jego wyniku żywność musi przejść szczegółowe badania jakościowe, w tym określenie minimalnej daty przydatności do spożycia, aby produkt był w pełni bezpieczny i zdrowy.

  Tym razem w cyklu „En jak nauka” – spotkanie z profesorem doktorem habilitowanym inżynierem Krystianem Marszałkiem, technologiem żywności specjalizującym się w przetwórstwie owoców i warzyw. W rozmowie, którą nagraliśmy w pierwszym dniu wiosny, kiedy mrozy szczęśliwie minęły, pytamy nie tylko o klasyczne sposoby przechowywania różnorodnych produktów spożywczych, ale także pokazujemy, na czym dziś polega proces zachowywania wartości odżywczych i świeżości jedzenia oraz jak powinniśmy czytać i rozumieć etykiety zamieszczane na produktach, które kupujemy. Dowiemy się na przykład, jaka jest różnica między sformułowaniami: „najlepiej spożyć przed…” a „należy spożyć przed…”; jakie są przyczyny marnotrawienia produktów spożywczych i co robić, by do tego nie dopuszczać; czym się różni żywność wysokoprzetworzona od niskoprzetworzonej i czy rzeczywiście tę pierwszą można uznawać za mniej zdrową. Pojawi się, rzecz jasna, wiele innych ciekawych wątków.

  Nasz gość kieruje Zakładem Technologii Przetworów Owocowych i Warzywnych w Instytucie Biotechnologii Przemysłu Rolno-Spożywczego w Warszawie. Jest to Państwowy Instytut Badawczy podległy Ministerstwu Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Na pierwszy odcinek rozmowy z prof. inż. Krystianem Marszałkiem zaprasza Mira Jankowska.

• #220 „Jest pan za stary”, czyli dylematy i dramaty naukowca, nauki i biznesu

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Artur Świergiel

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Jakie są relacje między nauką a biznesem? Czy da się określić między nimi wspólny mianownik? Jeśli tak, to co nim jest? Co się dzieje w życiu badacza , kiedy firma przestaje dotować określony typ badań naukowych? Jakie są perspektywy dla naukowców, którzy według standardów biznesu nie są już „rozwojowi”? Co zrobić z wiedzą, wykształceniem i doświadczeniem, które posiadł specjalista, a na które ustaje „popyt”? Jakie rozwiązania w tym względzie przyjmuje się na świecie, a jakie są w Polsce? Czy przedsiębiorczość ogranicza badacza i kiedy nauka staje się służką biznesu? Czy jest potrzebny pośrednik między przedsiębiorcą a naukowcem i co miałoby to oznaczać w praktyce? I wreszcie, jaki jest stan nauki w Polsce? Czy można być „za starym” w sensie naukowym?

  W tym odcinku cyklu „En jak nauka” poruszamy ważne i delikatne zagadnienie relacji nauka a biznes. O tych sprawach rozmawiamy z profesorem Arturem Świergielem, światowej klasy zootechnikiem i farmakologiem. Pan Profesor specjalizuje się w fizjologii zwierząt. Przez większą część życia pracował w ośrodkach naukowych w Europie i w Ameryce. Doktorat w zakresie biologii stosowanej zrobił na Uniwersytecie w Cambridge, gdzie potem pracował naukowo. Zaangażowany był też w prace na uniwersytetach w Lozannie, Lyonie, Madison, Shreveport, Honolulu, a od 2007 roku podjął pracę na wydziale biologii Uniwersytetu Gdańskiego.

  Na czwarty i ostatni odcinek rozmowy z profesorem Arturem Świergielem zaprasza Mira Jankowska.

   

• #219 Projekt w przyrodzie? Najważniejsze argumenty za i przeciw

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: dr Grzegorz Malec

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Czy Wszechświat i życie to wynik przypadku, czy efekt zamierzonego projektu? Czy życie powstało dzięki ślepym siłom przyrody, czy kryje się za nim inteligentny plan? Książka Projekt w przyrodzie? to zrównoważone przedstawienie stanowisk obu stron jednego z najbardziej fascynujących sporów naukowych w historii nauki. W tej sprawie głos zabierają czołowi zwolennicy teorii inteligentnego projektu – Guillermo Gonzalez, Michael J. Behe, Casey Luskin i William A. Dembski – oraz jej krytycy: Victor J. Stenger, David Ussery, Gert Korthof i Sean Devine.

  Zwolennicy teorii inteligentnego projektu argumentują, że złożoność DNA, precyzyjne dostrojenie stałych fizycznych we Wszechświecie i geologicznie nagłe pojawienie się nowych form życia w zapisie kopalnym najlepiej tłumaczy obecność projektu w przyrodzie. Krytycy odpowiadają, że te same zjawiska można wyjaśnić wyłącznie za pomocą znanych praw i procesów przyrodniczych, bez konieczności wprowadzania dodatkowych założeń.

  Kto ma rację? Dzięki równomiernemu zestawieniu argumentów z obu stron czytelnik może samodzielnie ocenić siłę przedstawionych argumentów i wyrobić własne zdanie w tej fascynującej debacie o naturze naszego Wszechświata i życia na Ziemi.

  Z redaktorem tej książki, doktorem Grzegorzem Malcem, rozmawia Mira Jankowska.

   

• #218 Sokratejskie „wiem, że nic nie wiem” i zmagania z ludzką i zwierzęcą depresją

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Artur Świergiel

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Co łączy stan depresyjny ze stanem zwykłego przeziębienia? Czym są cytokiny i jaki mają wpływ na nasze zdrowie? Czy pobudzanie układu odpornościowego jest odpowiedzialne za wywoływanie stanów depresyjnych? Co łączy sokratejskie „wiem, że nic nie wiem” z badaniami i hipotezami naukowymi? Na te i inne pytania odpowiada w kolejnej części rozmowy profesor Artur Świergiel, światowej klasy zootechnik i farmakolog.

  Kilka słów o naszym rozmówcy. Profesor Artur Świergiel to biolog specjalizujący się w fizjologii zwierząt. Absolwent SGGW, UW oraz Uniwersytetu w Cambridge (doktorat w zakresie biologii stosowanej). Członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego oraz innych polskich i zagranicznych towarzystw naukowych, profesor mianowany Republiki Francuskiej. Po pracy w instytutach PAN, jak również na uniwersytetach w Cambridge, Lozannie, Lyonie, Madison i Shreveport, w 2007 roku podjął pracę na Wydziale Biologii Uniwersytetu Gdańskiego. Współzałożyciel firm biotechnologicznych. Kierownik Pracowni Fizjologii Behawioru i Stresu na Wydziale Biologii Uniwersytetu Gdańskiego. Współautor wielu prac badawczych, recenzent w kilkudziesięciu redakcjach międzynarodowych czasopism naukowych oraz recenzent międzynarodowych projektów naukowo-badawczych. W cyklu „En jak nauka” trzeci odcinek wywiadu z profesorem Świergielem.

  Zaprasza Mira Jankowska.

   

• #217 Czy ludzkości grozi wyginięcie, czyli o czym mówią eksperymenty na myszach

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Artur Świergiel

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Czy słynny eksperyment Johna Calhouna, zwany „mysią utopią” – w którym populacja tych gryzoni w idealnych do życia warunkach najpierw rozmnożyła się niebotycznie, a potem stopniowo gasła aż do wymarcia – może wskazywać na analogiczne zachowania w podobnych warunkach w przypadku ludzi, także przecież ssaków? Czy przeprowadzane w laboratoriach naukowe doświadczenia na gryzoniach lub na innych ssakach oddają faktyczny stan rzeczy, czyli odwzorowują ich zachowania w środowisku naturalnym? Czy naukowcy zawsze poważnie traktują doświadczenia swoich kolegów? Kiedy teorie uczonych służą rozwojowi nauki, a kiedy go blokują?

  Na te i inne pytania szukamy odpowiedzi w trakcie rozmowy z profesorem Arturem Świergielem, światowej klasy zootechnikiem, fizjologiem i farmakologiem. Pan profesor specjalizuje się w fizjologii zwierząt. Przez większą część życia pracował w ośrodkach naukowych w Europie i w Ameryce. Doktorat w zakresie biologii stosowanej zrobił na Uniwersytecie w Cambridge, gdzie potem pracował naukowo. Zaangażowany był też w prace na uniwersytetach w Lozannie, Lyonie, Madison, Shreveport, a od 2007 roku podjął pracę na wydziale biologii Uniwersytetu Gdańskiego.

  Profesor Świergiel to współzałożyciel firm biotechnologicznych, kierownik Pracowni Fizjologii Behawioru i Stresu na Wydziale Biologii Uniwersytetu Gdańskiego. To także współautor wielu prac badawczych, recenzent w kilkudziesięciu redakcjach międzynarodowych czasopism naukowych oraz recenzent międzynarodowych projektów naukowo-badawczych. Nasz gość jest też członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego oraz innych polskich i zagranicznych towarzystw naukowych oraz profesorem mianowanym Republiki Francuskiej. Przed nami drugi odcinek rozmowy z profesorem Arturem Świergielem.  

• #216 Zwierzęca depresja, czyli w poszukiwaniu leku dla człowieka

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Artur Świergiel

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Czy zwierzęta mogą zapadać na depresję? Okazuje się, że tak. Przeprowadzane są doświadczenia na zwierzętach dotyczące ich zdrowia psychicznego. Czy da się wykorzystać osiągnięcia zootechniki w tym obszarze dla leczenia chorób psychicznych ludzi? Jaki jest mechanizm zaburzeń depresyjnych? Czy istnieją środki farmakologiczne, które w sposób pewny mogą przywrócić człowiekowi zdrowie? Czy istnieje cudowny lek na pozbycie się depresji? Jaka jest rola układu serotoninergicznego w tej chorobie? Czy wiemy, co wywołuje stany depresyjne?

  Na te pytania szukamy odpowiedzi w rozmowie z profesorem Arturem Świergielem, zootechnikiem i neurofarmakologiem, który interesuje się szczególnie rozwojem terapii związanych z zaburzeniami zdrowia psychicznego u ludzi, a w szczególności stanami lękowymi i depresyjnymi. Profesor Świergiel to niezwykła osobowość naukowa. Jest absolwentem SGGW, UW oraz Uniwersytetu w Cambridge (doktorat w zakresie biologii stosowanej). Członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego oraz innych polskich i zagranicznych towarzystw naukowych, profesor mianowany Republiki Francuskiej. Po pracy w instytutach PAN – jak również na uniwersytetach w Cambridge, Lozannie, Lyonie, Madison i Shreveport – w 2007 roku podjął pracę na Wydziale Biologii Uniwersytetu Gdańskiego. Współzałożyciel firm biotechnologicznych. Kierownik Pracowni Fizjologii Behawioru i Stresu na Wydziale Biologii Uniwersytetu Gdańskiego. Współautor wielu prac badawczych, recenzent w kilkudziesięciu redakcjach międzynarodowych czasopism naukowych oraz recenzent międzynarodowych projektów naukowo-badawczych.

   

• #215 Koty tłuste i chude, czyli o stanie nauki w Polsce

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Stanisław M. Karpiński

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  W ostatnim odcinku rozmowy z profesorem Stanisławem Karpińskim, biologiem molekularnym i fizjologiem, poruszamy temat stanu nauki w Polsce. Przypomnijmy, że ze względów politycznych ten wybitny uczony został zmuszony do opuszczenia Polski za czasów PRL i wrócił dopiero w 2008 roku jako uznany naukowiec. Pan Profesor to odkrywca kilku fenomenów u roślin m. in. mechanizmu molekularno-fizjologicznego, świetlnej pamięci komórkowej czy powierzchniowej komunikacji świata roślinnego (o tym w poprzednim odcinku).

  Jest autorem wielu wdrożonych patentów oraz ponad 110 artykułów drukowanych w najbardziej renomowanych pismach naukowych na świecie z ogromną liczbą cytowań. Piastuje liczne funkcje, między innymi w 2012 roku był sekretarzem stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Był członkiem Narodowej Rady Rozwoju przy Prezydencie RP. Od trzech lat jest w radzie Narodowego Centrum Nauki.

  Profesor Karpiński doktorat uzyskał w Szwecji, a potem wykładał na wielu uniwersytetach w Europie i w Ameryce Północnej. Jego spojrzenie na naukę jest holistyczne. Między innymi z tego powodu pytamy Pana Profesora o to, jak postrzega sytuację, z jaką stykają się polscy uczeni, jak są wynagradzani, jak kształtują się relacje na uczelniach, czy nastroje tam panujące inspirują do prowadzenia badań, jak wygląda sposób przyznawania grantów i dlaczego w dziedzinie biologii nie przyznano jeszcze Nagrody Nobla dla któregoś z naszych rodaków. To niezwykle poruszająca diagnoza stanu nauki w Polsce.

  Ale zaczynamy ten odcinek rozmowy od kwestii stricte biologicznych przywołując niezwykle ciekawy wątek, w którym nasz gość opowiada o sposobie komunikowania się roślin na łące. Porównuje go do sieci teleinformatycznej. Właśnie to biologiczne zjawisko prawdopodobnie zainspirowało twórców różnorakich aplikacji internetowych wykorzystujących ten fenomen flory. Pytamy też o mutacje losowe i ukierunkowane, a w konsekwencji o wartość niektórych założeń teorii ewolucji. Na trzecią i ostatnią część rozmowy z profesorem Stanisławem Karpińskim zaprasza Mira Jankowska.

• #214 Laboratoryjny Eden, czyli kiedy roślina czuje się jak w raju

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Stanisław M. Karpiński

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Rośliny w ciemności widzą światło. Zewnętrzne liście drzewa, te od strony światła i te wewnętrzne osadzone w głębi jego korony, są w ciągłej komunikacji ze sobą. Odkrycie tego nowego fenomenu w fizjologii roślin zawdzięczamy polskiemu naukowcowi profesorowi Stanisławowi M. Karpińskiemu. Dokonał go w 1999 roku wraz z innym uczonym Philipem Mullineaux. Obaj panowie wykazali, że u roślin istnieje coś takiego jak mechanizm systemowej nabytej aklimatyzacji. O tym, na czym to polega, usłyszymy w kolejnym odcinku podcastu „En jak nauka”. Oprócz tego poszukamy odpowiedzi na pytania: na czym dokładnie polega wewnętrzna komunikacja u roślin? Czy mają one układ immunologiczny podobnie jak zwierzęta i ludzie? W jakim sensie – jak uważa nasz rozmówca – bez śmierci komórki nie mielibyśmy odporności na żadną chorobę?

  O tym i nie tylko o tym rozmawiamy z profesorem Karpińskim, biologiem molekularnym i fizjologiem, człowiekiem wielu zainteresowań naukowych i pozanaukowych. Nasz gość to wybitny naukowiec, wynalazca i nauczyciel akademicki. Wykłada w ośrodkach naukowych na całym świecie. Jego prace naukowe są publikowane w renomowanych czasopismach, jak „The Plant Cell” czy „Compas Science”. Wraz ze swoimi zespołami opublikował ponad 90 eksperymentalnych artykułów i kilkanaście przyznanych i wdrożonych patentów.  W 2012 pełnił funkcję sekretarza stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego, jest członkiem Narodowej Rady Rozwoju (NRR) przy Prezydencie RP. W czasach PRL działał w opozycji.

  Oto pierwszy odcinek rozmowy z profesorem Stanisławem Karpińskim. Zaprasza Mira Jankowska.

• #213 Bez śmierci nie ma życia, czyli the point of no return

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Stanisław M. Karpiński

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Rośliny w ciemności widzą światło. Zewnętrzne liście drzewa, te od strony światła i te wewnętrzne osadzone w głębi jego korony, są w ciągłej komunikacji ze sobą. Odkrycie tego nowego fenomenu w fizjologii roślin zawdzięczamy polskiemu naukowcowi profesorowi Stanisławowi M. Karpińskiemu. Dokonał go w 1999 roku wraz z innym uczonym Philipem Mullineaux. Obaj panowie wykazali, że u roślin istnieje coś takiego jak mechanizm systemowej nabytej aklimatyzacji. O tym, na czym to polega, usłyszymy w kolejnym odcinku podcastu „En jak nauka”. Oprócz tego poszukamy odpowiedzi na pytania: na czym dokładnie polega wewnętrzna komunikacja u roślin? Czy mają one układ immunologiczny podobnie jak zwierzęta i ludzie? W jakim sensie – jak uważa nasz rozmówca – bez śmierci komórki nie mielibyśmy odporności na żadną chorobę?

  O tym i nie tylko o tym rozmawiamy z profesorem Karpińskim, biologiem molekularnym i fizjologiem, człowiekiem wielu zainteresowań naukowych i pozanaukowych. Nasz gość to wybitny naukowiec, wynalazca i nauczyciel akademicki. Wykłada w ośrodkach naukowych na całym świecie. Jego prace naukowe są publikowane w renomowanych czasopismach, jak „The Plant Cell” czy „Compas Science”. Wraz ze swoimi zespołami opublikował ponad 90 eksperymentalnych artykułów i kilkanaście przyznanych i wdrożonych patentów.  W 2012 pełnił funkcję sekretarza stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego, jest członkiem Narodowej Rady Rozwoju (NRR) przy Prezydencie RP. W czasach PRL działał w opozycji.

  Oto pierwszy odcinek rozmowy z profesorem Stanisławem Karpińskim. Zaprasza Mira Jankowska.

• #212 Szał na punkcie AI kontra „Mit sztucznej inteligencji”

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Piotr Bylica

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Przez kilka ostatnich tygodni mieliśmy przyjemność uczestniczyć w rozmowie z dr. hab. Piotrem Bylicą, profesorem Uniwersytetu Zielonogórskiego, filozofem i tłumaczem książki Erika Larsona pt. „Mit sztucznej inteligencji”. Mogliśmy dzięki temu dowiedzieć się, czym się różni inteligencja ludzka od inteligencji sztucznej i czy w ogóle ta druga ma szansę stać się superinteligencją. W tym odcinku koncentrujemy się na kwestiach tłumaczeniowych. Dowiemy się, dlaczego warto przeczytać tę książkę. A że warto, o tym świadczą poprzednie części tego wywiadu, gdyż wielokrotnie pojawiały się tam kwestie, które rozświetlają tę przedziwną rzeczywistość sztucznej inteligencji, która coraz bardziej wchodzi w nasze życie i próbuje zdominować dużą jego część.

  Na jakie trudności napotyka tłumacz próbując stanąć przed wyzwaniem przełożenia tego typu książki? Jakich pożytków może oczekiwać czytelnik, kiedy sięgnie po książkę „Mit sztucznej inteligencji”. Dlaczego warto być ostrożnym, gdy korzystamy z czata GPT? O tym w drugiej części tej rozmowy.

  Przypomnijmy, że Erik Larson, autor omawianej książki, jest nie tylko specjalistą w dziedzinie nowych technologii, ale także przedsiębiorcą współpracującym w tym obszarze z amerykańską rządową agencją badawczą DARPA. Zdobył też stopień doktora filozofii. Książka „Mit sztucznej inteligencji” ukazała się pierwotnie w 2021 roku w oficynie Uniwersytetu Harvard. Polską wersją tej książki możemy się raczyć dzięki wydawnictwu Fundacji En Arche. Pomyślmy o tym, czy przypadkiem nie będzie to dobry pomysł na prezent dla naszych bliskich. Do wysłuchania kolejnego odcinka podcastu „En jak nauka” zaprasza Mira Jankowska.

   

   

• #211 Superinteligencja – mrzonki czy naukowe wyzwanie

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Piotr Bylica

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Na czym polega rozwój nauki? Co stanowi o wartości postępów w tej sferze ludzkiej działalności? Czy sztuczna inteligencja przewyższy możliwości człowieka, a maszyny faktycznie nas zastąpią? Czy też człowiek stanie się w pewnym sensie biomaszyną? Na te i inne tematy rozmawiamy z profesorem Piotrem Bylicą z Uniwersytetu Zielonogórskiego, filozofem a jednocześnie tłumaczem książki „Mit sztucznej inteligencji” autorstwa Erika Larsona. To najnowsza pozycja wydana przez Fundację En Arche. Wpisuje się ona w potrzeby społeczne, gdyż w ostatnim czasie dużo się mówi na temat eksplozji sztucznej inteligencji.

  Obecnie w nauce funkcjonuje idea trzech rodzajów inteligencji: wąskiej – dotyczącej określonego obszaru działania, na przykład gier; ogólnej – to ta, którą dysponujemy my, ludzie; ale istnieje też wizja wytworzenia superinteligencji, czyli takiej sztucznej inteligencji, która będzie wykraczała poza dotychczasowe możliwości ludzi i maszyn. Raymond Kurtzweil, amerykański futurolog, naukowiec i pisarz, propagator idei transhumanizmu, mówi na przykład o połączeniu ludzkiego mózgu z elementami syntetycznymi. To w wyniku tego zabiegu miałaby właśnie powstać superinteligencja.

  Autor „Mitu sztucznej inteligencji” precyzyjnie punktuje wady takiej koncepcji. Stwierdza, że aby sztuczna inteligencja naprawdę mogła myśleć, potrzeba by nie tylko stosowała metody indukcji i dedukcji, ale także abdukcji, czyli intuicji, pewnej formy rozumienia rzeczywistości. A tego u maszyn nie ma. Larson przywołuje mit Prometeusza. Idąc tym tropem pyta, czy konsekwencją owych poszukiwań nie będzie sytuacja, w której człowiek przestanie być potrzebny, skoro maszyny go zastąpią. Czy zatem antyhumanizm jest przyszłością ludzkości? O tym i innych kwestiach związanych z mitem sztucznej inteligencji w kolejnym odcinku podcastu „En jak Nauka”. Zaprasza Mira Jankowska.

   

• #210 Latające świnie i tajemnica ludzkiego myślenia, czyli czy komputer stosuje prawa logiki

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Piotr Bylica

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Inteligencja człowieka polega w dużej mierze na rozwiązywaniu problemów. Kalkulator również potrafi rozwiązać pewne problemy, jednak nie powiemy o nim, że potrafi myśleć – mówi gość podcastu „En jak nauka” profesor Piotr Bylica. Maszyny matematyczne działają za pomocą algorytmów, zatem istnieje idea, że myślenie ludzkie także da się wyrazić za pomocą algorytmów. Ale czy rzeczywiście jest to możliwe? O tym w rozmowie z profesorem Piotrem Bylicą, filozofem i tłumaczem z Uniwersytetu Zielonogórskiego. Profesor Bylica jest tłumaczem książki Erika Larsona „Mit sztucznej inteligencji”, wydanej nakładem wydawnictwa Fundacji En Arche.

  W tym nagraniu przejdziemy krótki i uproszczony kurs logiki, której znajomość jest niezbędna do rzetelnego myślenia. Terminy „dedukcja”, „indukcja” i „abdukcja” – potrzebne dla zrozumienia istoty wywodu Erika Larsona – są tu w prosty sposób wyjaśnione. Przyda nam się ta wiedza nie tylko w trakcie lektury, ale także w przyglądaniu się rzeczywistości i ocenie wartości naukowej niektórych koncepcji. Do wysłuchania trzeciej części wywiadu zaprasza Mira Jankowska.

• #208 Uproszczony świat, czyli sztuczna inteligencja kontra myśl ludzka

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Piotr Bylica

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Czy superinteligencja naprawdę jest tuż za rogiem? Czy sztuczna inteligencja wkrótce przewyższy możliwości ludzkiego umysłu? Czy jesteśmy na drodze do stworzenia świadomych, rozumujących maszyn? Fundacja En Arche wprowadziła właśnie na rynek książkę Erika Larsona „Mit sztucznej inteligencji”. Larson, przedsiębiorca z branży technologicznej i pionier badań nad przetwarzaniem języka naturalnego, zabiera czytelnika w podróż po współczesnym krajobrazie AI, pokazując, jak daleko wciąż jesteśmy od stworzenia superinteligencji i co musiałoby się wydarzyć, by to osiągnąć. Od czasów Alana Turinga wielu entuzjastów AI utożsamia sztuczną inteligencję z ludzkim myśleniem. To poważne nieporozumienie. Obecne systemy AI bazują na rozumowaniu indukcyjnym – analizują dane i przewidują wyniki. Tymczasem ludzie nie porównują danych – formułują przypuszczenia, czerpiąc z kontekstu i doświadczenia. Nasza inteligencja to sieć domysłów opartych na wiedzy o świecie. Tego typu intuicyjnego rozumowania – nazywanego abdukcją – nie potrafimy jak dotąd zaprogramować. A to właśnie ono stanowi sedno ludzkiego rozumu i zdrowego rozsądku. Larson ostrzega, że mit nieuchronnej superinteligencji nie tylko zaciemnia obraz rzeczywistego postępu, ale też hamuje innowacje. Zamiast badać to, czego jeszcze nie rozumiemy, skupiamy się na przereklamowanych rozwiązaniach. AI będzie dalej doskonalić się w wyspecjalizowanych zadaniach, ale jeśli naprawdę chcemy zrobić krok naprzód, musimy lepiej poznać i docenić jedyną inteligencję, którą znamy – naszą własną. Tłumaczem „Mitu sztucznej inteligencji” jest dr hab. Piotr Bylica, profesor filozofii z Uniwersytetu Zielonogórskiego. To on wprowadza nas w lekturę tej ważnej książki. Drugą część rozmowy z nim prowadzi jak zawsze Mira Jankowska.

• #207 Geniusz człowieka i mit sztucznej inteligencji

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Piotr Bylica

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Ta książka jest dla każdego, gdyż każdy z nas (albo prawie każdy) korzysta z technologicznego udogodnienia, jakim jest AI, czyli sztuczna inteligencja. Mowa o książce Erika Larsona „Mit sztucznej inteligencji”. W kolejnym nagraniu rozmawiamy z profesorem Piotrem Bylicą, filozofem nauki i filozofem przyrody, który jest także tłumaczem tej pozycji. W rozmowie padają pytania o to, czym jest inteligencja ludzka i czym jest inteligencja sztuczna? Jak to się stało, że powstała ta druga? Co oznaczają terminy szeroka i wąska sztuczna inteligencja? Czy to, co dzisiaj nazywamy inteligencją, faktycznie nią jest? Czy AI stanowi zagrożenie dla człowieka, czy też jest jego bezcennym wsparciem? I wreszcie, dlaczego autor książki uważa, że aby uznać sztuczną inteligencję za rzeczywiste odwzorowanie ludzkiego intelektu potrzeba by zasadniczego przełomu, czyli odkrycia czegoś, czego nawet nie potrafimy dobrze określić. Erik Larson, autor książki, ma powody, by wyrażać taką opinię. Jest bowiem nie tylko specjalistą w dziedzinie nowych technologii, ale także przedsiębiorcą współpracującym w tym obszarze z amerykańską rządową agencją badawczą DARPA. Ma on także stopień doktora filozofii. Posiada więc szerokie kompetencje i takież spojrzenie na fenomen sztucznej inteligencji. Oryginalne wydanie książki „Mit sztucznej inteligencji” ukazało się w 2021 roku w renomowanej oficynie Uniwersytetu Harvarda. Fundacja En Arche właśnie obdarowuje czytelników polskojęzyczną wersją tej książki. Sam autor dopisał do polskiego wydania posłowie. Zapraszamy na fascynującą rozmowę z profesorem Piotrem Bylicą, tłumaczem tego dzieła. Wywiad prowadzi Mira Jankowska.

• #206 Genetyka, epigenetyka i inżynieria genetyczna, czyli nauka nie stoi w miejscu

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Barbara Płytycz

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Człowiek nie wymyślił niczego, czego już wcześniej w przyrodzie nie było – uważa profesor Barbara Płytycz, biolog i immunolog. Przykład: ktoś zauważył, że obły kamień toczy się z góry szybciej niż kanciasty i najprawdopodobniej na bazie tego spostrzeżenia powstała idea koła – tłumaczy gość podcastu „En jak Nauka”. Pytamy Panią profesor o to, co sądzi na temat śmieciowego DNA. Rozmawiamy o nieograniczoności nauki i o tym, że człowiek z mozołem próbuje opisać rzeczywistość i uchwycić jej prawa. I choć bez wątpienia umysł ludzki dokonuje niebywałych odkryć, to z pokorą trzeba przyznać, że są to tylko pojedyncze punkty wiedzy w nieskończoności, którą stara się zgłębić nauka. A szkoła tak powinna przygotowywać swoich absolwentów, żeby zdawali sobie sprawę, że nauka ciągle się rozwija. Nie wolno się zatrzymać na danym jej etapie – twierdzi profesor Płytycz. Nasz gość jest twórcą Pracowni Immunobiologii Ewolucyjnej Uniwersytetu Jagiellońskiego. I pomimo przejścia w stan spoczynku, nadal współpracuje z Instytutem Zoologii i Badań Medycznych UJ. Pani profesor pracowała m.in. na uniwersytetach w Norwegii i w Stanach Zjednoczonych. Polska Akademia Umiejętności szczyci się jej członkostwem. To już czwarty odcinek tej rozmowy, a prowadzi ją jak zawsze Mira Jankowska.

• #205 Malaria, komary i ser, czyli o pożytkach z Nobla i Antynobla

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Barbara Płytycz

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  „W roku 2006 przyznano nagrodę Antynobla badaczom z Holandii za eksperyment wykazujący, że roznoszące malarię samice komarów są wabione równie silnie przez zapach sera limburskiego, jak i zapach ludzkich stóp, powiedzmy w uproszczeniu »męskiej skarpety«” – opowiada z uśmiechem profesor Barbara Płytycz, immunolog. Dzięki temu odkryciu wykorzystuje się zapachową specyfikę tego sera jako pułapkę na samice komarów, które mogą roznosić malarię. W trzecim odcinku wywiadu z profesor Płytycz rozmawiamy nie tylko o Noblach, Antynoblach, malarii i wywołujących ją komarach, ale pojawia się też odpowiedź na pytanie, dlaczego uczeni… liżą skały. A poza tym mnóstwo ciekawostek naukowych, poruszających i dowcipnych anegdot z obszaru biologii i życia naukowego. Przypomnijmy, że Barbara Płytycz to emerytowany profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, immunolog, twórczyni pracowni immunobiologii ewolucyjnej. Współdziała nadal z Instytutem Zoologii i Badań Medycznych UJ. Jest członkiem Polskiej Akademii Umiejętności. Pracowała między innymi na uniwersytetach w Norwegii i w Stanach Zjednoczonych. Do wysłuchania ciekawego wywiadu zaprasza Mira Jankowska.

• #204 Kto jest winien, czyli kiedy odkrycia naukowe obracają się przeciw człowiekowi

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Barbara Płytycz

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  „Leczy nas własny układ odpornościowy, a my możemy mu albo pomóc, albo zaszkodzić” – podkreśla profesor Barbara Płytycz, immunolog. „Zadaniem układu odpornościowego człowieka jest wyeliminować patogeny z organizmu prawie całkowicie albo całkowicie. Natomiast antybiotyki mają w tym pomóc, mają osłabić albo zupełnie zniszczyć patogeny” – kontynuuje. W drugiej części wywiadu z Panią Profesor poruszamy wątek zdrowia człowieka i niezwykłego układu, który chroni przed chorobami. Jednym z wielkich osiągnięć naukowych wspierających system immunologiczny było odkrycie penicyliny przez Alexandra Fleminga. Sposobami radzenia sobie z bakteriami są też antybiotyki syntetyczne. Okazuje się jednak, że bakterie mogą tak się modyfikować, iż owe medyczne specyfiki przestają być skuteczne. Dobrym przykładem na ową oporność jest borelioza, choroba odkleszczowa. Dlaczego w niektórych przypadkach tej choroby antybiotykoterapię trzeba zastosować w szpitalu? Co sprzyja uzyskiwaniu przez bakterie oporności na działanie antybiotyków? Jaki jest w tym udział człowieka, a jaki zwierząt? O tym w drugim odcinku rozmowy z profesor Płytycz. A poza tym o anemii sierpowatej, malarii, komarach, a nawet słynnym pantofelku. Do wysłuchania kolejnego nagania w cyklu „En jak Nauka” zaprasza Mira Jankowska

• #203 Ludzkość po apogeum, czyli czy to koniec Homo sapiens?

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Barbara Płytycz

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Wszystkie odkrycia naukowe biorą swój początek z obserwacji przyrody, to nie są wymysły rozumu – uważa profesor Barbara Płytycz. Homo sapiens jest już poza apogeum swojego gatunku. Potrafimy robić bardzo dużo dobrego, ale i bardzo dużo złego. Jeśli tak będzie dalej, to nasz gatunek będzie wymierał – twierdzi gość kolejnego podcastu „En jak nauka”. Pani profesor nie lubi nazywać siebie ewolucjonistką. Mówi o sobie, że jest biologiem, który stara się patrzeć na świat z punktu widzenia ewolucji. Barbara Płytycz to emerytowany profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, mikrobiolog, immunolog, twórca pracowni immunobiologii ewolucyjnej. Współdziała nadal z Instytutem Zoologii i Badań Medycznych UJ. Jest członkiem Polskiej Akademii Umiejętności. Pracowała m.in. na uniwersytetach w Norwegii i w Stanach Zjednoczonych. Od dzieciństwa ulubionym sposobem spędzania czasu była zabawa w szkołę, co przerodziło się w umiłowanie do nauczania. W rozmowie z panią profesor także o roli mentorów pojawiających się na drodze naukowej. Do wysłuchania nagrania zaprasza Mira Jankowska.

• #202 Jazz, biologia i fizyka kwantowa, czyli naukowiec w poszukiwaniu sensu

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Jan Kopcewicz (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Co nadaje sens poszukiwaniom naukowym? Jak odnaleźć własną drogę w świecie nauki? Dlaczego niezbędne są staże naukowe i korzystanie z osiągnięć innych ośrodków akademickich – o tym w kolejnym nagraniu z cyklu „En jak nauka”. Lubię fascynujące pytania, które najczęściej pojawiają się dopiero pod koniec życia – podkreśla nasz gość profesor Jan Kopcewicz, biolog molekularny. I dodaje: Teraz fascynuje mnie mechanika kwantowa, mniej biologia, bo w tej ostatniej dziedzinie już dużo wiem. W czwartej części rozmowy profesor Kopcewicz ujawnia, do czego namawiał go Carl Sagan, amerykański astronom, pisarz i popularyzator nauki, pionier egzobiologii i laureat nagrody Pulitzera. Dowiadujemy się też, jak to się stało, że Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu zatrudnił prof. Aleksandra Wolszczana, współodkrywcę pierwszych planet pozasłonecznych. Poza tym w rozmowie usłyszymy o kulturze krytycznego myślenia, ważności posiadania autorytetów naukowych, o byciu przewodnikiem dla młodych naukowców, konieczności poszerzania horyzontów myślenia, o odwadze w podejmowaniu wyzwań jak choćby o czterokrotnym łączeniu funkcji rektora z pracą naukową. Oto ostatnia część wywiadu z Janem Kopcewiczem, emerytowanym profesorem nauk przyrodniczych, biologiem molekularnym, zajmującym się fizjologią roślin, wykładowcą i rektorem Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Zaprasza Mira Jankowska.

• #201 Dokąd zmierzają nauki biologiczne, czyli ciąg dalszy pytań o życie

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Jan Kopcewicz (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Nie mam żadnego dowodu, ale mnie się wydaje, że nauki biologiczne coraz bardziej zbliżają się do poglądu, że jest jakiś program powstania życia, że istnieje pewna siła, która jest siłą konstruktywną – uważa profesor Jan Kopcewicz, biolog molekularny. I dodaje: Ja zakładam, że inteligentny projekt ma dużo racji, choć nie we wszystkim. W trzeciej części rozmowy z profesorem Kopcewiczem szukamy odpowiedzi na pytanie, czy niektóre skomplikowane struktury biologiczne, na przykład mózg, mogły powstać drogą doboru naturalnego, czy też, jak twierdził Alfred Russel Wallace, nie było to możliwe. Pojawia się także kwestia odróżniania fenomenu mózgu od fenomenu umysłu oraz zjawiska samoświadomości człowieka. Wreszcie dotykamy zagadnienia sporów o pochodzenie i rozwój życia, który wiodą ewolucjoniści z kreacjonistami. W tym kontekście pada pytanie o teorię inteligentnego projektu i znaczenie tego konceptu dla postępu nauki. Przypomnijmy, że nasz gość jest profesorem nauk przyrodniczych ze specjalnością biologia molekularna oraz fizjologia roślin. Fascynuje go też filozofia nauki. Profesor Kopcewicz jest emerytowanym wykładowcą Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, w której to uczelni pełnił funkcję rektora. Do wysłuchania kolejnego ciekawego nagrania w cyklu „En jak nauka” zaprasza Mira Jankowska.

• #200 Darwinowski scenariusz prób i błędów oraz inne koncepcje pochodzenia życia

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Jan Kopcewicz (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Życie na Ziemi powstało bardzo szybko. Można przypuszczać, że w ciągu mniej więcej 200 milionów lat. To niesamowicie krótki czas. A jeśli tak, to nie mogło to być metodą prób i błędów, bo to zbyt mało czasu na taki proces – twierdzi profesor Jan Kopcewicz, biolog molekularny z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. I kontynuuje: – Musi istnieć jakieś prawo natury, według którego powstaje życie. W drugim odcinku rozmowy z naszym gościem pytamy nie tylko o to, czym jest życie i jak współczesna nauka odpowiada na to pytanie, ale także o zasadę kopernikańską oraz o silną i słabą zasadę antropiczną. Poruszamy także kwestię panspermii, gdzie wspólnym mianownikiem jest twierdzenie o pozaziemskich źródłach życia. Profesor Kopcewicz chętnie odwołuje się w nagraniu do swojej najnowszej książki „Pytania o życie”, która, jak wskazuje tytuł, porusza podobne zagadnienia. Przypomnijmy, że nasz gość jest emerytowanym profesorem nauk przyrodniczych Uniwersytetu M. Kopernika w Toruniu, w którym pełnił także funkcję rektora. Na kolejny odcinek podcastu „En jak nauka” zaprasza Mira Jankowska.

• #199 Tajemnica życia i pytania, na które nie ma odpowiedzi

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Jan Kopcewicz (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Nie znamy odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób mogła powstać tak złożona struktura jak komórka. Nie wiedzą tego nawet laureaci Nagrody Nobla – uważa ekspert w dziedzinie nauk biologicznych, profesor Jan Kopcewicz. Profesor zwraca uwagę, że w kontekście powstania pierwszej komórki nasuwają się dwie możliwości: albo mamy tu do czynienia ze stworzeniem, albo z procesem przyrodniczym. Na razie nie jesteśmy w stanie tego rozstrzygnąć, ponieważ nie mamy dowodów, jak rzeczywiście było. Czy zatem teoria inteligentnego projektu ma prawo funkcjonować w nauce jako równoważna koncepcja do darwinowskiej teorii ewolucji? Między innymi na ten temat porozmawiamy w pierwszej części arcyciekawej rozmowy z profesorem Kopcewiczem. Przypomnijmy, że nasz Gość jest biologiem molekularnym i ekspertem w zakresie fizjologii roślin. Profesor Kopcewicz zajmuje się również popularyzacją nauki zwracając przy tym uwagę na zagadnienia filozoficzne w naukach przyrodniczych – spod jego ręki wyszły książki „Kosmos i życie”, „Ziemia planeta życia” i najnowsza „Pytania o życie”. Do wysłuchania rozmowy zaprasza Mira Jankowska.

   

• #198 Wybitne Polki-filozofki, czyli jak skutecznie promować polską naukę

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Jan Woleński (Uniwersytet Jagielloński)

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  W Polsce międzywojennej było więcej wybitnych filozofek niż w całym świecie pozostałym. Naprawdę, nie przesadzam – twierdzi profesor Jan Woleński filozof z Uniwersytetu Jagiellońskiego. W czwartej i ostatniej części wywiadu nasz gość odpowiada na pytania związane ze szkołą lwowsko-warszawską, liczącą się w świecie formacją naukową pierwszej połowy XX wieku. Jej cechą była różnorodność, poważne traktowanie filozofii i nauki, co sprawdziło się w doświadczeniu wojennym, gdy profesorowie uczestniczyli w tajnym nauczaniu. Poza tym otwartość na zagranicę, aby Polacy znali osiągnięcia światowe oraz troska o umiędzynarodowienie nauki polskiej. Szkoła lwowsko-warszawska szczyciła się wybitnymi osobowościami naukowymi. Warto wymienić jej założyciela profesora Kazimierza Twardowskiego oraz profesorów: Tadeusza Kotarbińskiego, Kazimierza Ajdukiewicza, Władysława Tatarkiewicza, Alfreda Tarskiego, Jana Łukasiewicza, Stanisława Leśniewskiego, Izydorę Dąmbską i wielu innych.

  Profesora Jana Woleńskiego, który jest także filozofem prawa, pytamy także o to, jaką wprowadziłby zasadę prawną, która miałaby obowiązywać powszechnie i dlaczego właśnie taką. Przypomnijmy, że nasz gość jest filozofem analitycznym, teoretykiem prawa, logikiem, epistemologiem, filozofem języka i badaczem koncepcji prawdy. Za badania osiągnięć szkoły lwowsko-warszawskiej został wyróżniony Nagrodą Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. Jest także członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności. W rozmowie pojawia się też kilka wątków bardzo prywatnych, dlatego tym bardziej warto tej części wywiadu posłuchać. Zaprasza Mira Jankowska.

• #197 Fakty czy pozory, czyli czy nauka zmierza do prawdy?

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Jan Woleński (Uniwersytet Jagielloński)

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  „Ja nie lubię krótkich formuł, że jakoby skończył się problem demarkacji w nauce. Nie skończył się. Skończył się jedynie neopozytywistyczny wzorzec” – uważa profesor Jan Woleński, filozof nauki. Tym razem o kwestiach związanych z prawdą i ogólnie rozumianą nauką. Zapytamy naszego gościa o to, czy nauka musi być zakorzeniona w faktach, czy należy podążać za owymi faktami dokądkolwiek one nie prowadzą i co właściwie znaczy hasło „podążać za faktami”. Usłyszmy odpowiedzi na pytania: czy współcześnie istnieje jakaś dominująca koncepcja prawdy; co to znaczy, że coś jest prawdziwe; i jakim sensie możemy powiedzieć, że Kopernik się pomylił. Kontynuujemy w ten sposób rozmowę z nestorem polskiej filozofii, badaczem szkoły lwowsko-warszawskiej, emerytowanym, aczkolwiek ciągle aktywnym, wykładowcą Uniwersytetu Jagiellońskiego – profesorem Janem Woleńskim. Przypomnijmy, że jest on także teoretykiem prawa, logikiem, epistemologiem i filozofem języka oraz badaczem koncepcji prawdy. To już nasze trzecie spotkanie z profesorem Woleńskim w cyklu „En jak Nauka”. Zaprasza Mira Jankowska.

• #196 Humanistyka, nauki przyrodnicze i problem istnienia Boga

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Jan Woleński (Uniwersytet Jagielloński)

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Wielu wybitnych przedstawicieli nauk przyrodniczych traktuje nauki humanistyczne niezwykle poważnie. Do tego grona należał także Albert Einstein – tłumaczy profesor Jan Woleński. W drugiej części rozmowy zajmujemy się systematyzacją nauk na przestrzeni dziejów. Trivium, quadrivium – dziś terminy mało znane – odnoszą się do pierwotnego, średniowiecznego podziału, jaki zastosowano celem uporządkowania zdobytej wiedzy. Warto wiedzieć, że słowo „trywialny” pochodzi właśnie od łacińskiego rzeczownika „trivium”.

  Oprócz tego poruszamy kwestię, czy filozofia ma obecnie coś do zaoferowania naukom biologicznym. A jeśli tak, to co to jest? Co na ten temat twierdzili Albert Einstein, Niels Bohr czy Werner Heisenberg? Pytamy też, co się dzieje, kiedy mieszane są porządki w wyjaśnianiu rzeczy, gdy na przykład filozoficznymi metodami próbuje się uzasadnić prawa z obszaru nauk przyrodniczych i vice versa. Poza tym podejmujemy kontrowersyjną kwestię istnienia bądź nieistnienia Boga z punktu widzenia nauki.

  Przypomnijmy, że nasz gość, profesor Jan Woleński, jest uczniem Izydory Dąmbskiej i Romana Ingardena. Profesor Woleński jest filozofem analitycznym, teoretykiem prawa, logikiem, epistemologiem, filozofem języka i badaczem koncepcji prawdy. Za badania osiągnięć szkoły lwowsko-warszawskiej został wyróżniony Nagrodą Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. Jest także członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności.

• #195 Czy w dzisiejszym świecie jest jeszcze miejsce na filozofię?

  SoundCloud

  YouTube

   

  Goście podcastu: prof. Jan Woleński (Uniwersytet Jagielloński)

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Czy w dzisiejszym stechnicyzowanym świecie warto studiować filozofię? Co zyskujemy, kiedy podejmujemy się takiego wysiłku i co tracimy, kiedy takiej okazji nie mamy? Jakie są walory osobiste, zawodowe czy społeczne osoby, która miała do czynienia z filozofią? Odpowiedzi na te pytania padają w rozmowie z nestorem polskiej filozofii, uczniem Izydory Dąmbskiej i Romana Ingardena, profesorem Janem Woleńskim, emerytowanym, acz ciągle aktywnym uczonym z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Nasz gość to profesor nauk humanistycznych, filozof analityczny, teoretyk prawa, logik, epistemolog i filozof języka, badacz koncepcji prawdy. Zafascynowany jest dokonaniami szkoły lwowsko-warszawskiej. Za osiągnięcia na tym polu został wyróżniony Nagrodą Fundacji na rzecz Nauki Polskiej w dziedzinie nauk humanistycznych i społecznych.

• Czy świat przypomina kaczko-królika, czyli o opisywaniu rzeczywistości

  https://soundcloud.com/fundacjaenarche/czy-swiat-przypomina-kaczko-krolika-czyli-o-opisywaniu-rzeczywistosci-1

  Czym są naukowe google i puszki Pandory w nauce? Czy filozof jest naukowcem, czy też nie? Jak uprawiać naukę? Co łączy panów: Kopernika, Darwina i Freuda? A także o instytucjonalnym hamowaniu nauki. To wątki drugiej części rozmowy z prof. Krzysztofem Kilianem, filozofem nauki z Uniwersytetu Zielonogórskiego.

• #8 Religia dla ateistów, czyli w co się wierzy w nauce

  SoundCloud

   

  Gość podcastu: prof. Krzysztof J. Kilian, Uniwersytet Zielonogórski

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Jakie są zależności i różnice między światopoglądem a poglądem naukowym na świat? Dlaczego mówimy o naiwności w nauce? Czym jest fallibilizm i w co wierzą naukowcy, czy w nauce da się w nic nie wierzyć i po prostu podążać za faktami? Gościem podcastu jest prof. Krzysztof Kilian z Uniwersytetu Zielonogórskiego. Część pierwsza rozmowy.

• Nagie fakty, czyli jak światopogląd dyktuje nam rzeczy ogląd

  https://soundcloud.com/fundacjaenarche/7-d-sagan-cz-2

  Część 2. rozmowy z dr. Dariuszem Saganem, filozofem nauki, o rozpoznawaniu projektu w świecie, o wpływie światopoglądu filozoficznego i religijnego na postrzeganie rzeczywistości i styl uprawiania nauki oraz o tym, jak epoka wiktoriańska stała się podatnym gruntem dla rozwoju teorii Darwina. Zaprasza Mira Jankowska.

  Serdecznie zaprasza Mira Jankowska.

  „EN jak… nauka”, bo warto wiedzieć i rozumieć więcej!

• W szpilkach na Mount Everest, czyli jak powstają teorie naukowe

  https://soundcloud.com/fundacjaenarche/6-d-sagan-cz-1

  Tym razem w cyklu podcastów „En jak nauka” rozmawiamy o teorii inteligentnego projektu, sporze z darwinistami, o tym dlaczego ważne jest, by teorie przeglądały się w sobie, a także o… nawróceniu w nauce. Sic! Rozmówcą Miry Jankowskiej tym razem jest dr Dariusz Sagan, filozof nauki z Uniwersytetu Zielonogórskiego. Rozmowy cześć 1.

  Serdecznie zaprasza Mira Jankowska.

  „EN jak… nauka”, bo warto wiedzieć i rozumieć więcej!

• Po czym poznać, że nauka to nauka?

  https://soundcloud.com/fundacjaenarche/zabo-otny-cz-2-1

  Tym razem o metodologii nauk, ważności definicji, języku nauki i jej celach badawczych, o specyfice myślenia i pisania artykułów naukowych, a także o tym, co wynika z tego, że naukowcy nie są bezdusznym automatami i mają swój światopogląd. Część druga rozmowy z Andrzejem Zabołotnym, filozofem nauki i informatykiem, doktorantem na Uniwersytecie Łódzkim.

  Serdecznie zaprasza Mira Jankowska.

  „EN jak… nauka”, bo warto wiedzieć i rozumieć więcej!

• Co mieści szuflada nauki, czyli jak ludzka wiedza ewoluuje. Część 1

  https://soundcloud.com/fundacjaenarche/co_miesci_szuflada_nauki_czyli_jak_ludzka_wiedza_ewoluuje_czesc_1

  Dlaczego „science” nie obejmuje nauk humanistycznych i społecznych? Czy nauka to coś stałego, czy też przechodzi swoje przeobrażenia? Na czym polegają jej zasady i czy światopogląd ma wpływ na jej ewolucję? A także o robieniu kosmosu z chaosu – część pierwsza rozmowy z Andrzej Zabołotny, informatykiem i doktorantem na wydziale filozofii Uniwersytetu Łódzkiego.

  Serdecznie zaprasza Mira Jankowska.

  „EN jak… nauka”, bo warto wiedzieć i rozumieć więcej!

• #3 Stąpanie po kruchym lodzie, czyli co darwinizm ukradł nauce?

  SoundCloud

   

  Gość podcastu: Jonathan Wells, Discovery Institute

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Rozmowa z amerykańskim biologiem, Jonathanem Wellsem, autorem głośnej książki „Ikony ewolucji. Nauka czy mit?”, gościem Fundacji En Arche w styczniu tego roku.

  Czym jest prawdziwa nauka: zestawianiem prawdy z danymi empirycznymi, czy poszukiwaniem wyjaśnień przy założeniu, że wszystko musi mieć uzasadnienie naturalistyczne? O redefinicji nauki dokonanej przez Darwina, o teorii inteligentnego projektu oraz działalności Discovery Institute w Stanach Zjednoczonych.

• #2 Naukowa wieża Babel, czyli co wynika z myślenia

  SoundCloud

   

  Goście podcastu: prof. Andrzej Myc (Uniwersytetu w Michigan) i dr Grzegorz Malec (Fundacja En Arche)

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

   

  Tym razem w cyklu podcastów „EN jak… nauka” rozmowa o uczciwości w życiu i o próbach naginania nauki w niebezpieczną stronę oraz o inteligentnej metodzie dyskutowania z inaczej myślącymi. Dyskutują prof. Andrzej Myc, biolog-immunolog z Uniwersytetu w Michigan i dr Grzegorz Malec, filozof z Fundacji En Arche.

   

   

• #1 Tygrys ma pazury, a człowiek ma naukę

  SoundCloud

   

  Goście podcastu: prof. Andrzej Myc (Uniwersytetu w Michigan) i dr Grzegorz Malec (Fundacja En Arche)

  Prowadząca: dr Mira Jankowska

  Czy w nauce poszukuje się prawdy? Czym są rewolucje w nauce? A także o teorii Darwina i teorii inteligentnego projektu oraz o tym, czym jest mit pochodzenia i o wielu innych zagadnieniach. Mira Jankowska rozmawia z prof. Andrzejem Mycem, biologiem-immunologiem z Uniwersytetu w Michigan oraz z dr. Grzegorzem Malcem, filozofem z Fundacji En Arche.