Darwin o ewolucyjnej niższości kobietCzas czytania: 5 min

Każda lista toksycznych zachowań mężczyzn obejmuje brak szacunku wobec kobiet, a część odpowiedzialności za tę sytuację spoczywa na Karolu Darwinie. Angielski przyrodnik uważał, że mężczyźni przewyższają kobiety – jak napisał: „mężczyzna osiąga wyższe niż kobieta wyniki we wszystkim, czego się podejmuje”¹. Darwin doszedł ostatecznie do wniosku, że „przeciętne zdolności umysłowe mężczyzny muszą przewyższać przeciętne zdolności kobiety”².

Prymat mężczyzn nad kobietami Darwin wyjaśniał poprzez przywołanie zachowań zwierząt żyjących w grupach społecznych. Otóż młode samce muszą walczyć, ażeby zdobyć samicę, a następnie toczyć zwycięskie boje, aby jej nie stracić. Angielski przyrodnik twierdził, że dobór naturalny będzie faworyzował najsilniejszych i najbardziej odważnych samców. Choć, jak napisał, współcześni mężczyźni nie toczą dosłownie walk o partnerkę, to:

[…] w wieku męskim toczą oni surową walkę o utrzymanie siebie i swojej rodziny; to zaś prowadzi do zachowania i nawet zwiększenia ich zdolności umysłowych i w konsekwencji do obecnej nierówności między płciami³.

Zupełnie inaczej rzeczy się mają, pisał Darwin, w przypadku kobiet. Pozostają one w domu, by opiekować się potomstwem. Są więc poza zasięgiem doboru naturalnego. Ich ewolucja przebiega zatem znacznie wolniej. A z tego wynika, że zdolności umysłowe kobiet są mniejsze niż mężczyzn. (W czasach Darwina powszechnie uważano, że mężczyźni przekazują znacznie więcej cech synom, a kobiety córkom).

Darwin przyznawał, że kobiety odznaczają się „większą czułością i mniejszym egoizmem”⁴ w porównaniu z mężczyznami, a także przewyższają ich pod względem „intuicji i zdolności szybkiego postrzegania”⁵. Zdyskredytował jednak te cechy jako „charakterystyczne dla ras niższych, a więc dla minionego i niższego stadium cywilizacji”⁶. Nawet więc zalety kobiet zostały zdeprecjonowane i uznane za świadectwo ich niższości.

W ten właśnie sposób teoria Darwina dostarczyła rzekomo naukowego wsparcia dla idei, że kobiety nie dorównują mężczyznom pod względem intelektualnym. Że nie posiadają one żadnych poglądów i są pozbawione wnikliwości – i dlatego nie zasługują na szacunek mężczyzn. Kobiety zostały zepchnięte z ich wiktoriańskiego piedestału na niższy szczebel drabiny ewolucyjnej.

W rzeczywistości w przetrwaniu gatunku ludzkiego kobiety mają bardzo duży udział. Rodzą dzieci i się nimi opiekują. Mimo to myśliciele z kręgu ewolucjonistów woleli nadawać wyższą rangę charakterystycznym dla mężczyzn aktywnościom, jak polowanie i walka, jako najistotniejszym dla rozwoju gatunku.

Bestie w głębi duszy

Pogląd o dominacji mężczyzn stał się powszechny wśród ewolucjonistów. Najbardziej wpływowym popularyzatorem darwinizmu w Ameryce był socjolog Herbert Spencer. Twierdził on, że przetrwanie najlepiej przystosowanych eliminuje wszystkich poza najbardziej agresywnymi mężczyznami:

W trakcie odbywającej się wśród dzikich plemion walki o byt przetrwały te plemiona, w których mężczyźni byli nie tylko silni i odważni, ale także agresywni, pozbawieni skrupułów i krańcowo egoistyczni. Nieuchronnie więc wśród mężczyzn z ras podbijających, które dały początek rasom cywilizowanym, dominowały brutalne cechy charakteru⁷.

W jaki sposób można więc przetrwać, pozostając w związku z tak brutalnym mężczyzną? Spencer odpowiada, że kobiety musiały rozwinąć „zdolność zadowalania”⁸. Pomocne, według niego, byłoby również, gdyby przyswoiły sobie one „zdolność maskowania swych emocji”⁹, aby ukryć uczucie „nienawiści, które rodzi się w nich skutkiem złego traktowania”¹⁰.

Teoria ewolucji nieuchronnie prowadziła do wniosku, że mężczyźni są brutalnymi bestiami, a kobiety muszą ich zaspokajać oraz obłaskawiać i jednocześnie nauczyć się ukrywać swoją urazę wobec „złego traktowania”.

Wielu żyjących w owym czasie wybitnych naukowców zgodziło się z Darwinem co do tego, że kobiety są ewolucyjnie mniej rozwinięte niż mężczyźni. Antropolog James McGrigor Allan utrzymywał, że „fizycznie, umysłowo i moralnie kobieta jest niczym dorosłe dziecko”¹¹. Thomas H. Huxley, który zaciętą obroną darwinizmu zasłużył sobie na miano buldoga Darwina, uznał, że nawet edukacja nie jest w stanie podnieść kobiety do intelektualnego poziomu mężczyzny. Twierdził, że skoro niższe umiejętności kobiet są wynikiem działania doboru naturalnego, to „nawet dzięki najumiejętniej przeprowadzonej selekcji dydaktycznej nie da się tego zmienić”¹². Nie było zwyczajnie żadnej nadziei na to, by kobiety mogły uwolnić się od swej podrzędnej roli.

Nancy Pearcey

Oryginał: Darwin: Why Women Are Inferior, „Science & Culture Today” 2023, June 14 [dostęp: 11 III 2026].

Przekład z języka angielskiego: Anna Wójcik, Jacek Uglik

Źródło zdjęcia: Pixabay

Ostatnia aktualizacja strony: 11.3.2026

Literatura: